نرم افزار حسابداری
ترازنامه (بیلان) چیست؟

ترازنامه (بیلان) چیست؟ با اجزای ترازنامه حسابداری آشنا شوید!


طبق آنچه که در تعریف حسابداری خواندیم هدف از حسابداری، ارائه اطلاعات مالی به تصمیم گیرندگان داخل و خارج از سازمان است، تا با توجه به این اطلاعات مالی تصمیم گیری انجام شود. برای مثال اگر یک واحد اقتصادی بخواهد تسهیلات مالی دریافت کند با استفاده از گزارشات مالی، در مورد اعطای تسهیلات به آن واحد تصمیم گیری می شود. یا در مثال دیگر مدیران یک واحد اقتصادی با استفاده از اطلاعاتی که از صورت های مالی اساسی به دست می آورند می توانند تصمیمات درستی اتخاذ کنند. یکی از این صورت های مالی اساسی ترازنامه حسابداری است.

هدف ما این است که در پایان این مقاله به طور کامل با ترازنامه (بیلان) آشنایی داشته باشید، پس تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.

تعریف ترازنامه حسابداری یا بیلان چیست؟

ترازنامه در حسابداری یکی از صورت های مالی اساسی است. نام دیگر ترازنامه، صورت وضعیت مالی هم هست و در زبان انگلیسی به آن Balance Sheet گفته می‌شود، در مواردی به آن بیلان هم می‌گویند. اما بیلان به چه معناست؟ بیلان لغتی فرانسوی و در اصطلاح بانکی به معنای ترازنامه و کارکرد است.

ساختار ترازنامه

ترازنامه یا بیلان گزارشی است که مشخص می کند وضعیت دارایی، بدهی و سرمایه یک واحد اقتصادی در یک زمان مشخص به چه شکل است. در واقع اهمیت ترازنامه حسابداری به حدی است، که می توان آن را به عنوان وضعیت یک واحد اقتصادی در قالب تصویر در نظر گرفت. تهیه تراز نامه مالی توسط حسابرسی و در پایان دوره های مالی انجام می‌شود.

اما ترازنامه چیست و از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟ تراز نامه از 3 بخش اصلی دارایی، بدهی و سرمایه تشکیل می شود که معادله اصلی حسابداری را تشکیل می دهند. وضعیت کلی یک ترازنامه باید شبیه به معادله اصلی حسابداری باشد. به عبارتی دیگر ترازنامه در حسابداری، نشان دهنده اجزای معادله حسابداری اصلی حسابداری است که تصویری از وضعیت مالی یک واحد اقتصادی را در یک دوره زمانی معین نشان می‌دهد. می‌توان گفت که مبنای تهیه ترازنامه مالی، ارائه اطلاعات اجزای معادله حسابداری در قالب و شکل منظم است.

دارایی = بدهی + سرمایه (حقوق صاحبان سهام)

در یک نمونه ترازنامه حسابداری مانند معادله حسابداری، همیشه در سمت راست ترازنامه، دارایی‌ها و در سمت چپ آن بدهی‌ها و سرمایه آورده شده است. به زبان ساده فرمول ترازنامه می گوید که یک شرکت چه میزان دارایی دارد، چه مقدار بدهی دارد و صاحبان شرکت چه مقدار سرمایه گذاری کرده اند. حالا که با تعریف ترازنامه در حسابداری آشنا شده‌اید، باید بدانید اقلام ترازنامه شامل چیست.

بیلان چیست

اقلام ترازنامه شامل چیست+ ترتیب اقلام ترازنامه

مهمترین بخش از یک ترازنامه حسابداری کامل دو ستون اصلی آن است که باید با هم تراز باشند. زیرا شکل ترازنامه حسابداری، منطبق بر معادله حسابداری است، بنابراین همیشه بین دو ستون اصلی توازن وجود دارد. یک ستون به دارایی ها اختصاص می یابد و ستون دوم مجموع بدهی ها و میزان سرمایه (حقوق صاحبان سهام) است. البته اقلام تشکیل دهنده یک ترازنامه تنها شامل این دو ستون نیست و بخش های دیگری هم به نام اقلام در آن وجود دارد. در ادامه به معرفی و ترتیب قرار گیری اقلام ترازنامه می‌پردازیم:

1 – ستون دارایی ها در ترازنامه

در ستون اول صورت ترازنامه، دارایی های یک واحد اقتصادی به ترتیب میزان نقدینگی از بالا به سمت پایین قرار می گیرند. منظور از میزان نقدینگی دارایی این است که سهولت تبدیل آن دارایی به وجه نقد چقدر است. هر چه سهولت تبدیل دارایی به پول نقد بیشتر باشد نقدینگی آن بیشتر است و باید در سطرهای بالایی ستون قرار بگیرد. بعد از نوشتن اقلامی که در روال عادی عملیات مالی سریع‌تر نقد می‌شوند، باید اقلامی که ثبات بیشتری دارند در انتهای تراز نامه ذکر شوند. این قائده در نوشتن ترازنامه کاهش نقدینگی نام دارد.

دارایی خود شامل دو بخش است:

      • دارایی های جاری که نقدینگی بالاتری دارند: مثل وجه نقد – اوراق بهادار قابل فروش – حساب های قابل نقد – موجودی کالا، مخارج پیش پرداخت شده و ….
      • دارایی های غیرجاری: مثل سرمایه گذاری های بلند مدت – دارایی های ثابت – دارایی های نامشهود و …

دارایی های جاری نقدینگی بالاتری دارند.

2 – ستون بدهی ها و سرمایه ها در ترازنامه حسابداری (سرمایه در ترازنامه)

ستون دوم ترازنامه مالی شامل دو بخش است؛ بدهی ها و سرمایه ها. بدهی ها شامل دُیونی است که باید توسط شرکت پرداخت شود. این بدهی ممکن است ماهیت های مختلفی (مثل اجاره بها، حقوق و دستمزد یا طلب تامین کنندگان) داشته باشد.بدهی ها هم مثل دارایی ها شامل دو دسته هستند. بدهی هایی که سررسید آن ها کمتر از یک سال باشد بدهی های جاری و آن هایی که سررسیدشان بالاتر از یک سال باشند، بدهی های غیرجاری نام می گیرند. بدهی‌های مختلف یک موسسه، به ترتیب سررسید پرداخت در ترازنامه حسابداری قرار می‌گیرند.

  • بدهی های جاری مثل بدهی بانکی – سود قابل پرداخت – اجاره، مالیات، تسهیلات – دستمزدهای قابل پرداخت و …
  • بدهی های غیرجاری مثل دیون بلند مدت – بدهی های مالیاتی تعلیق شده و …

برای درک بهتر بدهی‌های جاری و غیر جاری مثل مالیات و بدهی‌های مالیاتی تعلیق شده، مقاله مالیات شرکتها را از دست ندهید. بخش دوم ستون دوم نیز پولی است که به صاحبان سهام، یعنی صاحبان آن کسب و کار تعلق دارد. این مبلغ در حساب ها با عنوان «دارایی خالص» نیز شناخته می شود. این مبلغ باقیمانده کل دارایی های شرکت بعد از کسر بدهی های آن به غیر از صاحبان سهام است و به عنوان تعریف سرمایه در ترازنامه شناخته می‌شود. این مبلغ بعد از نوشتن بدهی‌ها در تراز نامه می‌آید، زیرا حق بستانکاران بر حق صاحب سرمایه تقدم دارد. حالا که با اقلام کامل ترازنامه آشنا شدید، باید در مورد اجزای ترازنامه بدانید.

ترازنامه حسابداری

  1.  

اجزای ترازنامه چه هستند؟

یک ترازنامه در حسابداری علاوه بر اقلامی که در خود جای می دهد، دارای جزئیاتی هم هست که از آن ها با عنوان اجزای ترازنامه یاد می شود. اجزای ترازنامه شامل موارد زیر هستند:

1 – عنوان ترازنامه حسابداری

سه بخش «نام کامل واحد اقتصادی»، «نام گزارش یا صورت وضعیت مالی» و «تاریخ گزارش» عوامل تشکیل دهنده عنوان ترازنامه مالی هستند که از اجزای ترازنامه حسابداری محسوب می‌شود.

  • نام کامل واحد اقتصادی در سطر اول نوشته می شود.
  • نام گزارش یا صورت وضعیت مالی در سطر دوم و زیر عنوان نوشته می شود. بدیهی است که در ترازنامه نام گزارش «ترازنامه» خواهد بود.
  • تاریخ گزارش در سطر سوم آخرین روز از دوره مالی ذکر می شود. این روز آخرین روزی است که در گزارش قید شده است. مثال 29/12/1398

2 – واحد اندازه گیری ترازنامه در حسابداری

یکی دیگر از اجزای ترازنامه در حسابداری واحد اندازه گیری مورد استفاده در گزارش است. این واحد اندازه گیری که در کشور ما ریال است باید در ترازنامه نشان داده شود.

3 – جمع حساب ها در بیلان

آخرین مورد از اجزای ترازنامه حسابداری (بیلان) جمع حساب ها است. منظور از جمع حساب ها جمع ستون های اول (دارایی) و دوم (بدهی + سرمایه) است. همانطور که اشاره کردیم در ترازنامه مالی جمع حساب ها باید برابر باشند. زیر این جمع ها نیز باید دو خط موازی کشیده شود تا نشان دهنده بسته شدن آن باشد. کلمه تراز و تعریف ترازنامه در حسابداری، به این موضوع تاکید دارد که حاصل جمع ارقام سمت راست باید با حاصل ارقام سمت چپ مساوی باشند.

ترازنامه در حسابداری

در تجزیه و تحلیل ترازنامه، مهمترین اقلام ترازنامه کدامند؟

در ترازنامه اقلام زیادی هستند که در تجزیه و تحلیل، مورد بررسی قرار می گیرند. حساب های دریافتی، سرمایه گذاری های کوتاه مدت، املاک و مستقلات و تجهیزات و موارد بدهی عمده از مهمترین اقلام ترازنامه هستند که در تجزیه و تحلیل تراز نامه و صورت های مالی مورد بررسی قرار می گیرند. اما بیشتر متخصصان این حوزه پول نقد را به عنوان مهمترین مورد بررسی می کنند و آن را مهمترین آیتم در بیلان مالی (ترازنامه) یک شرکت می دانند.

نکته جالب اینجاست که افراد و موسسات حسابداری که در زمینه حسابداری خدمات مشاوره ارائه می دهند، ترازنامه را به عنوان اولین و مهمترین صورت مالی که وضعیت یک شرکت را در لحظه بهتر از هر گزارش دیگری مشخص می کند می‌دانند و علت نیز این است که ترازنامه در حسابداری تصویری از تمام دارایی ها و بدهی های یک شرکت را در نقطه زمانی مشخصی ارائه می دهد. پس طبیعی است که آن ها در تجزیه و تحلیل صورتهای مالی، معمولا کار را از ترازنامه حسابداری شروع می کنند. تراز مالی نقش مهمی در حسابداری تولیدی و شرکتی دارد؛ به شما پیشنهاد می‌کنیم برای درک بهتر نقش ترازنامه مقاله انواع حسابداری را مطالعه کنید.

تراز مالی

شکل ترازنامه چگونه است؟ آشنایی با شکل ترازنامه حسابداری

شکل کلی ترازنامه به طور معمول به دو حالت است:

  1. شکل حساب: این شکل مانند حرف انگلیسی T است. بالای این حرف بخش عنوان ذکر می شود، در دو طرف آن نیز ستون های اول و دوم قرار می گیرد. در این شکل ترازنامه تساوی و معادله حسابداری به خوبی نشان داده می شود. در کشور ما بیشتر از این شکل برای تهیه ترازنامه در حسابداری استفاده می شود.
  2. شکل گزارشی: در شکل گزارشی نحوه نوشتن ترازنامه بدین صورت است که: ستون دوم (ستون سمت چپ) که نشان دهنده بدهی ها و سرمایه (حقوق صاحبان سهام) است در ادامه و زیر ستون دارایی های واحد اقتصادی قرار می گیرد.

یک نمونه ترازنامه حسابداری

در تصویر زیر عکس ترازنامه حسابداری را به عنوان نمونه ترازنامه ساده مشاهده می‌کنید.

مثال ترازنامه حسابداری

آموزش ترازنامه حسابداری، نحوه تهیه صورت ترازنامه

تهیه ترازنامه حسابداری به صورت دستی کار چندان دشواری نیست. طبق آنچه که در تصویر هم نشان داده شده ابتدا باید دو ستون (دارایی ها – بدهی ها و سرمایه ها) ایجاد کنید. حساب های هر ستون تراز مالی شرکت را بر اساس میزان نقدینگی از بالا به پایین بنویسید و جمع آن ها را در انتهای هر ستون یادداشت کنید. در نهایت حاصل جمع دو ستون باید با هم برابر باشند. البته اکنون تهیه ترازنامه با استفاده از نرم افزار حسابداری به صورت مکانیزه و به آسانی انجام می شوند، اما در مجموع آگاهی از نحوه تهیه آن به صورت دستی نیز خالی از لطف نیست.

آموزش نحوه تهیه ترازنامه حسابداری

ترازنامه چه اطلاعاتی به واحدهای اقتصادی می دهد؟

ترازنامه حسابداری یک دوره مالی، شاید به تنهایی دارای اطلاعات چندانی نباشد، اما در مقایسه با ترازنامه های دوره های مالی پیشین می تواند اطلاعاتی از آنچه که در دوره های زمانی طولانی رخ می دهد با ما ارائه کند. یکی دیگر از روش های به دست آوردن اطلاعات ارزشمند از ترازنامه مالی مقایسه آن با تراز نامه های کسب و کارهای فعال در همان صنعت است. البته به هیچ وجه نباید ترازنامه ای از دو صنعت مختلف را با هم مقایسه کرد، چرا که به دلیل تفاوت های بسیار زیاد بین دو صنعت نمی توان اطلاعات مفیدی از آن دریافت کرد.

علاوه بر این از بیلان مالی می توان نسبت های فراوانی مختلفی تهیه کرد، که اطلاعات جذاب و مفیدی ارائه می دهد. برای مثال نسبت بدهی به سهام می تواند سلامت یک واحد اقتصادی از نظر فعالیت های مالی نشان دهد.

ترازنامه چیست حسابداری

بزرگترین مشکل ترازنامه در حسابداری چیست؟

در پایان باید به یکی از مهمترین مشکلات ترازنامه مالی اشاره کنیم. مهمترین ایرادات ترازنامه ها این است که تورم در اعداد آن ها تاثیر نمی گذارد و مبالغ دارایی بعد از مدتی دیگر به روز نیستند. اعدادی که در تراز مالی ثبت می شود با ارزش دفتری ثبت می شوند. ثبت با ارزش دفتری یعنی اگر یک ساختمان در سال 70 با قیمت 5 میلیون تومان خریداری شده باشد، همین ساختمان در سال 98 نیز به همان ارزش نشان داده می شود.

تمام نکاتی که باید درباره ترازنامه حسابداری (بیلان) بدانید!

در این مقاله به تمام ابهامات مربوط به ترازنامه در حسابداری پاسخ داده و پرسش بیلان چیست را پاسخ دادیم. اگر هنوز نکته‌ای در ترازنامه مالی هست، که پاسخی برای آن ندارید؛ در بخش نظرات سوال خود را با ما در میان بگذارید.

نرم افزار حسابداری شرکتی سپیدار همکاران سیستم

نرم افزار حسابداری شرکتی سپیدار همکاران سیستم، با چهار بسته‌‌ی تولیدی، خدماتی، بازرگانی و پیمانکاری، برای مدیریت چابک‌تر شرکت‌های کوچک طراحی شده است و متناسب با نیازهای این کسب‌وکارها، کاربری بسیار ساده‌ای دارد. سپیدار؛ بخش‌های عملیاتی حسابداری و مالی، تامین و خرید و فروش و مشتریان را پوشش می‌دهد. نرم افزار حسابداری سپیدار همچنین دارای 10 سیستم می باشد که در این صفحه می‌توانید با آن‌ها آشنا شوید

برای آشنایی رایگان با نرم افزار فرم روبرو را تکمیل نمایید تا همکاران ما جلسه هماهنگی را تنظیم کنند.


این صفحه را به اشتراک بگذارید


به این مطلب امتیاز دهید



10 دیدگاه برای ”ترازنامه (بیلان) چیست؟ با اجزای ترازنامه حسابداری آشنا شوید!

  1. محمدعلی ناصریان

    سلام
    تشکر بابت تدوین مقاله
    در خصوص تجزیه و تحلیل اقلام ترازنامه هم اگر توضیح داده بشه خیلی خوبه

    1. سپیدار سیستم

      سلام. ممنون از شما. تلاش می کنیم در پادکست های رادیو مالی به این موضوع بپردازیم.

    2. یاس

      سلام خیلی ممنون مطالبتون خیلی مفید بود برای من مخصوصا قسمت ارزش دفتری ک نکته مهمیه برای قسمت آخرش راه حلی نیست مخصوصا به کشور ما که تورم خودش مشکل بزرگیه و مخصوصا در دراز مدت ارزش ترازنامه رو زیر سوال میبره ؟

  2. احمد مستوفی

    سلام
    ممنون بابت مطلبی که قرار دادید، می خواستم اگه امکانش هست در مورد حسابداری 3 طرفه ( بدهکار، بستانکار و ممیز) که تازگی به عنوان یک ایده در حسابداری در دنیا مطرح شده است اگر میشود مطلبی قرار دهید در این اینجا یا در رایدو مالی

    سپاس

    1. سپیدار سیستم

      سلام. تلاش می کنیم در رادیو مالی به این موضوع بپردازیم.

  3. باوقار

    سلام
    ممنون از مقالات خوبتون
    فکر کنم رعایت استانداردهای IFRS و اصلاح استانداردهای حسابداری مورد استفاده براساس IFRS خیلی در ارائه گزارشات مالی صحیح کمک نماید.

  4. امداد باتری

    سلام ممنون از وبسایت خوبتون رادیو مالی هم خوبه

  5. مرضیه زهرایی

    سلام خسته نباشید در یک موسسه خیریه که یک ساختمان در دست تاسیس دارد هزینه های ساختمانی در تراز نامه به عنوان سرمایه باید ثبت شود هزینه های سال های متمادی به چه شکل مثلا سه سال ادادمه دارد

    ممنون از راهنمایی شما

    1. سپیدار سیستم

      سلام. در مورد ثبت های حسابداری با واحد مالی مشورت کنید

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *