صورت های مالی

مرور صورت های مالی اساسی و یادداشت‌ های همراه


صورت های مالی محل درج اطلاعات اقتصادی مرتبط با فعالیت‌های شرکت‌ها است.

صورت‌ های مالی، حداقل یکبار در سال تهیه ولی در بسیاری موارد، این صورت‌ها شش ماهه و یا حتی در صورت نیاز در مقاطع زمانی کوتاه‌تر نیز تهیه و ارائه می‌شود. به طور کلی مجموعه‌ای از قواعد که تحت عنوان اصول پذیرفته شده حسابداری نامیده می‌شود بر نحوه تهیه این صورت‌ها نظارت می‌کند.

هر یک از صورت های مالی با هدف خاصی ارائه می‌شوند. بر همین اساس صورت های مالی اساسی عبارتند از:
ترازنامه، صورت حساب سود و زیان، صورت سود و زیان جامع، صورت گردش جریان وجوه نقد.

معمولا سه سوال کلیدی در خصوص هر شرکتی مطرح است که پاسخگویی به آنها از طریق صورت های مالی به شرح زیر انجام می‌شود:

  • چه داریم؟ سمت راست تراز نامه پاسخگوست
  • از کجا آورده ایم؟ سمت چپ ترازنامه پاسخگوست
  • چه کرده ایم؟ صورت سود و زیان دوره پاسخگوست

انواع صورت های مالی

ترازنامه

ترازنامه یکی از صورت‎های مالی اساسی است که وضعیت اقلام مالی یک شرکت را در یک زمان مشخص نمایش می‌دهد.
اجزای ترازنامه شامل عناصر زیر است:

دارایی
بدهی
سرمایه و حقوق صاحبان سهام

ارتباط این اجزا بر اساس حسابداری دو طرفه پاچیولی بر اساس فرمول زیر است: حقوق صاحبان سهام+ بدهی ها= دارایی ها

در ترازنامه دارایی‌ها به دو صورت دارایی ثابت و دارایی جاری در سمت راست ثبت می‌شوند. بدهی‌ها نیز در سمت چپ ترازنامه ثبت می‌شوند و برای شرکت جز دارایی به حساب می‌آیند.

بدهکاران با وجود چک و یا اسناد پرداختنی موجب افزایش دارایی شرکت می‌گردند. علاوه بر آن بدهی‌های شرکت نیز در ترازنامه ثبت می‌شود. یک شرکت همواره به سهامداران و سرمایه‌گذاران بدهکار است و به همین علت در قسمت بدهی‌های ترازنامه در سمت چپ ثبت می‌شوند.

ساختار ترازنامه 

صورت سود و زیان

صورت سود و زیان ارائه دهنده تمام درآمدها و هزینه‌های شرکت در طی یک دوره مالی است. صورت سود و زیان شرکت بیانگر عملکرد یک شرکت و در نتیجه تصمیمات مالی مدیران و سهامداران می‌باشد.

با تهیه صورت‌ سود و زیان می‌توان تصمیمات مالی قوی‌تری در برنامه‌های آتی یک شرکت اتخاذ کرد. درآمدها و هزینه‌ها تنها در مواردی‌ در صورت‌ سود و زیان‌ منعکس‌ نمی‌شود که‌ به طور مشخص‌ به موجب‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ مستقیماً به حساب‌حقوق‌ صاحبان‌ سرمایه‌ منتقل شود.

اجزای صورت سود و زیان

صورت سود و زیان با انعکاس ابعاد درآمدها و هزینه‌های شناسایی شده مانند درآمد عملیاتی و غیر عملیاتی محل مناسبی برای ارائه دقیق‌ سود یا زیان خالص در طی دوره مالی است. از جمله هزینه‌های مندرج در صورت سود و زیان نیز می‌توان به بهای تمام شده کالا، هزینه‌های عملیاتی، هزینه‌های غیر عملیاتی و هزینه‌های مالی اشاره کرد.

 

صورت سود و زیان جامع

برای اطلاع از تمامی ابعاد عملکرد مالی در طی یک دوره، باید کلیه‌ درآمدها و هزینه‌های‌ شناسایی‌ شده‌ طی‌ آن‌ دوره‌ را بررسی کرد، بنابراین نیاز به تهیه یک صورت سود و زیان جامع در این مرحله بیش از پیش احساس می‌شود.

صورت سود یا زیان جامع، یکی از صورت‌ های مالی اساسی است که باید کل درآمدها و هزینه‌های شناسایی شده در یک دوره مالی که قابل ارائه به صاحبان سرمایه است به تفکیک عناصر تشکیل دهنده آنها نشان دهد.

در این گزارش تمام اقلامی که برای حقوق صاحبان سرمایه در نظر گرفته می‌شود به غیر از آورده و ستانده صاحبان سرمایه نمایش داده می‌شود. صورت سود یا زیان جامع شامل سود یا زیان خالص دوره طبق صورت سود یا زیان و سایر درآمدها و هزینه‌های شناسایی شده به تفکیک است.

به‌عنوان نمونه مواردی مانند بررسی مجدد دارایی‌های ثابت مشهود، منبع تجدید ارزیابی سرمایه‌گذاری‌ها که تحت عنوان دارایی غیر جاری دسته بندی می‌شوند، تفاوت‌های درآمدها و هزینه‌هایی که بر اساس استانداردهای حسابداری در حقوق صاحبان سهام منظور می‌گردد، در این گزارش مالی تاثیر می‌گذارند.

سود وزیان جامع یک موسسه پس از اصلاح حساب‌ها نشان داده می‌شود که نحوه‌ی محاسبه‌ی موسسات در فعالیت‌های مختلف همچون بازرگانی و یا خدماتی در این صورت مالی با هم تفاوت دارد.

صورت جریان وجوه نقد

برای تمامی شرکت‌ها، گزارشات حاوی جریان نقدینگی در طول زمان موضوعی مهم است که نشان‌دهنده تمامی فعالیت‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و عملکردی است که هرکدام در جذب و یا خروج نقدینگی نقش داشته‌اند.
شرکت‌ها با دریافت این صورت جریان وجوه نقد می‌توانند فعالیت‌های شرکت را ارزیابی کنند و اطلاعات مفید و قابل اطمینانی را درباره وضعیت مالی شرکت، نقدینگی و پرداخت بدهی‌ها به سایر ذینفعان ارائه دهند.

با استفاده از صورت جریان وجوه نقد، می‌توان توانایی شرکت در پرداخت بدهی‌های شرکت، پرداخت سود به صاحبان سهام و اطمینان از تامین مالی شرکت در برنامه‌های آتی را ارزیابی کرد.

نکاتی مهم در مورد صورت های مالی

  • اطلاعات مندرج در صورت های مالی باید تا حد امکان ساده و مختصر ارائه شود. اطلاعات مذکور آنگاه با اهمیت تلقی می‌شوند که ارائه یا عدم ارائه آن‌ها در صورت های مالی موجب تغییر در تصمیمات استفاده کنندگان صورت های مالی شود.
  •  فاکتور مهم در شناسایی اهمیت در صورت های مالی، تاثیر آن بر اخذ یا عدم اخذ تصمیم گیری استفاده کنندگان است.
  • بر اساس اصل محافظه کاری، صورت های مالی باید به گونه‌ای تهیه شوند که فاقد هر گونه خوش بینی یا زیاده بینی در گزارش واقعیت‌های مرتبط با شرکت باشند.

بر همین اساس همواره در بخش درج دارایی‌ها به میزان حداقل ارزش آن‌ها و گزارش مبالغ کمتر دارایی‌ها اقدام می‌شود و برعکس در خصوص هزینه‌ها همواره مبالغ بیشتر و حداکثری هزینه درج می‌شود تا در دستیابی به سود حاصل از عملیات مانع از ایجاد سود موهوم و کاذب شود.

  • نکته با اهمیت این است که صورت های مالی به تنهایی نمی‌تواند بیانگر موقعیت مالی شرکت باشد. این صورت‌ها آنگونه که اغلب تصور می‌شود پیچیده نیستند، لازم است که به خوبی بدانیم چگونه باید آن‌ها را درک و تجزیه تحلیل کنیم و از این صورت‌ها در راستای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، به ویژه در زمینه مسائل مالی استفاده کنیم.

محدودیت‌ صورت های مالی

مهم‌ترین محدودیت صورت های مالی این است که بر اساس اصل بهای تمام شده تاریخی تهیه می‌شوند و نرخ تورم را نادیده می‌گیرند. تمام صورت های مالی دارای یادداشت‎‌های توضیحی می‌باشند که جز لاینفک صورت‌ های مالی است.

این یادداشت‌ها، به اندازه خود صورت های مالی مهم هستند و به منزله شرایط مندرج در قراردادهای رسمی محسوب می‌شوند. بر همین اساس، هنگامی که گزارش‌های سالانه عملکرد شرکت ارائه می‌شود معمولا توصیه می‌شود که در وهله اول یادداشت های توضیحی همراه آن مطالعه شود و پس از آن صورت های مالی بررسی و تجزیه و تحلیل شود.

نیاز شرکت‌ها به تجزیه و تحلیل صورت‌ های مالی

صورت‌ های مالی اساسی نظیر ترازنامه، صورت سود و زیان، صورت سود و زیان جامع و صورت گردش وجوه نقد در تحلیل بنیادی سهام شرکت‌ها اهمیت فراوانی دارند. سرمایه‌گذاران به دنبال یافتن فرصتی هستند که در طی یک دوره زمانی مشخص برای آن‌ها سوددهی مورد نظرشان را داشته باشد.

در مقابل مدیران و مالکان یک شرکت در صدد رشد شرکت، جذب سرمایه و توسعه مالی شرکت خود هستند. همه افراد منافع مشترکی دارند و برای رسیدن به این منافع مشترک، اتخاذ تصمیمات درست و برنامه‌ریزی‌های اساسی امری ضروری است.

به طور کلی، صورت‌ های مالی خودشان زمانی مفید واقع می‌شوند که درکنار هم ارزیابی شوند. برای بررسی وضعیت مالی یک شرکت از طریق صورت‌ های مالی باید از نسبت‌های مالی نیز استفاده کرد.

وقتی نسبت‌ ها معنی و مفهوم بیشتری پیدا می‌کنند که با نسبت‌ های سال قبل شرکت، نسبت‌های رقبا در صنعت مشابه و صنعتی که شرکت در آن صنعت فعالیت می‌کند، مورد مقایسه قرار گیرند. باید به این نکته توجه نمود که نسبت‌ ها نباید به تنهایی پایه و اساس تصمیم گیری قرار گیرند. نسبت‌ ها باید به عنوان مکمل تصمیمات و یا راه‌حل ها، استفاده شوند.

افشای اطلاعات صورت های مالی

مسئولیت تهیه صورت های مالی و یادداشت‌های همراه و میزان افشای اطلاعات در یادداشت‌ها با رعایت استانداردهای حسابداری به عهده شرکت است ولی مسئولیت اظهارنظر در خصوص کفایت افشای اطلاعات به عهده حسابرس است. به طور کلی افشاگری مالی چون یک موضوع قضاوتی است باید کفایت لازم برای سهامداران ایجاد نماید.

معمولاً تاکید می‌شود یادداشت‌های همراه از نظر شفافیت به گونه‌ای تنظیم شود که مراجعه کنندگان بتوانند تصویر و ترسیم کاملی از اطلاعات واقعی شرکت داشته باشند. به عنوان مثال، در خصوص ارائه اطلاعاتی که در جداول توضیحی برخی از بندهای یادداشت‌های همراه وجود دارد، بهتر است تعداد آیتم‌های سازنده اقلام سرفصل سایر موارد و نیز رقم بالاترین مورد اعلام شود.

همایش تجزیه و تحلیل صورت‌ های مالی

اطلاعات فوق به صورت تجمیعی و کاربردی در همایش ۱۴ شهریورماه سال ۹۶ با همکاری سپیدار سیستم و مرکز آموزش حسابداران خبره (PACT) در محل دانشگاه تهران برگزار گردید. جهت کسب اطلاعات درباره رویدادها و سمینارهای سپیدار سیستم روی دکمه زیر کلیک نمایید.

به منظور استفاده کاربردی از این مقاله می توانید با سیستم دریافت و پرداخت سپیدار همکاران سیستم آشنا شوید.

*منبع: کتاب مدیرعامل چند ساحتی، مجید باقری، انتشارات سازمان مدیریت صنعتی

نرم افزار حسابداری سپیدار همکاران سیستم