در ادامه، گزارشی جامع در قالب یک مقاله آموزشی بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط استاد محمد مهدی توکل صبا در پادکست رادیو مالی تهیه شده است.
راهنمای جامع محاسبه عیدی و سنوات: الزامات قانونی و نکات کاربردی
در مدیریت منابع انسانی و حسابداری حقوق و دستمزد، محاسبه دقیق عیدی و سنوات از اهمیت بالایی برخوردار است. این گزارش به بررسی مبانی قانونی، فرمولهای محاسبه و نکات مالیاتی و بیمهای این دو مورد میپردازد.
۱. چه کسانی مشمول دریافت عیدی و سنوات هستند؟
تمامی افرادی که مشمول قانون کار هستند، به نسبت مدت کارکرد خود در یک کارگاه، مستحق دریافت عیدی و سنوات میباشند. نکته مهم این است که حتی اگر کارمندی کمتر از یک سال (مثلاً ۴ ماه) در شرکت فعالیت کرده باشد، کارفرما موظف است به نسبت همان مدت، عیدی و سنوات او را پرداخت کند.
۲. مبنای صحیح محاسبات: تفاوت مزد ثابت و حقوق پایه
یکی از بزرگترین اشتباهات در محاسبه عیدی و سنوات، در نظر گرفتن صرفاً «حقوق پایه» است. طبق قانون، مبنای محاسبه باید »مزد ثابت« باشد.
- مزایای به تبع شغل (مزد ثابت): شامل مواردی است که به واسطه تخصص، مسئولیت یا شرایط خاص شغل به فرد تعلق میگیرد، مانند حق مسئولیت، حق مدیریت، حق جذب، حق مدرک و پایه سنواتی این موارد باید در محاسبه عیدی و سنوات لحاظ شوند.
- مزایای به تبع شاغل: شامل مواردی است که به ویژگیهای فردی کارمند بستگی دارد و عمومی است، مانند حق مسکن، حق خواربار و حق اولاد این موارد معمولاً در محاسبه مزد ثابت جهت عیدی و سنوات وارد نمیشوند.
۳. سنوات پایان خدمت و جزئیات پرداخت آن
سنوات باید در زمان قطع همکاری (بازنشستگی، اخراج، استعفا یا توافق) پرداخت شود.
- سقف و مبلغ: سنوات سقف پرداختی ندارد و معادل آخرین مزد ثابت فرد به نسبت کارکرد اوست.
- ذخیره سنوات و تعدیل: اگر شرکت سنوات را سالانه پرداخت نکند و آن را ذخیره کند، در پایان همکاری باید کل مدت را با آخرین حقوق محاسبه و پرداخت نماید. به عنوان مثال، اگر حقوق فرد در سال دوم افزایش یابد، ذخیره سال اول او نیز با نرخ سال جدید تعدیل میشود.
- قراردادهای کوتاهمدت و بلندمدت: در قراردادهای کوتاهمدت، پرداخت در پایان قرارداد حکم «بازخرید» و تسویه را دارد، اما در قراردادهای بلندمدت (مثلاً ۵ ساله)، پرداختهای سالانه حکم «علیالحساب» را داشته و در پایان دوره باید مابهتفاوت آن بر اساس آخرین مزد پرداخت شود.
- سنوات در مرخصی استعلاجی: در دوران مرخصی استعلاجی، با وجود اینکه حقوق توسط تامین اجتماعی پرداخت میشود، اما پرداخت سنوات این ایام بر عهده کارفرما است.
۴. عیدی و پاداش پایان سال: سقفها و فرمولها
مبنای محاسبه عیدی نیز همان مزد ثابت است.
- فرمول محاسبه: حداقل عیدی دو برابر مزد ثابت فرد است، به شرطی که از سه برابر حداقل حقوق مصوب همان سال (سقف قانونی) بیشتر نشود.
- سقف سال ۱۴۰۴: با توجه به حداقل حقوق روزانه، سقف عیدی برای سال ۱۴۰۴ حدوداً ۳۱۱،۱۷۲،۹۴۰ ریال برآورد میشود.
- محاسبه به نسبت کارکرد: برای افرادی که کمتر از یک سال کار کردهاند، مبلغ عیدی از فرمول «(مزد ثابت × ۲) × تعداد روزهای کارکرد ÷ ۳۶۵» به دست میآید، مشروط به رعایت سقف قانونی.
۵. وضعیت بیمه و مالیات
- سنوات: سنوات معاف از حق بیمه و معاف از مالیات بر درآمد است. توصیه میشود جهت انطباق لیستهای بیمه و مالیات، این مبلغ در فیلد مزایای غیرمشمول ابراز شود.
- عیدی: عیدی مشمول بیمه نیست (تا سقف قانونی) اما مشمول مالیات است.
- معافیت مالیاتی عیدی معادل ۱/۱۲ معافیت سالانه ماده ۸۴ است (برای سال ۱۴۰۴ معادل ۲۴ میلیون تومان) و مابهتفاوت آن طبق نرخهای ماده ۸۵ محاسبه میشود.
- اگر عیدی بیش از سقف قانونی پرداخت شود، مازاد آن هم مشمول مالیات بیشتر و هم مشمول کسر حق بیمه خواهد بود.
۶. نکات مدیریتی و ابزارهای محاسبه
برای جلوگیری از جریمههای قانونی و اشتباهات محاسباتی، استفاده از نرمافزارهای استاندارد مانند سپیدار سیستم توصیه میشود. این نرمافزار امکان محاسبه ذخیره سنوات، بازخرید سنوات و عیدی را با متدهای مختلف (مانند محاسبه بر اساس کارکرد تا پایان سال یا در ماههای خاص) فراهم میکند.
نکته حیاتی: حتماً در ابتدا و انتهای سال، نرمافزار خود را به آخرین نسخه بهروزرسانی کنید تا جداول مالیاتی، سقفهای بیمه و تغییرات قانونی (مانند حق تاهل یا پایه سنواتی جدید) به طور خودکار در محاسبات اعمال شوند.
مهدی توکل صبا
چند سالی است در حوزه آموزش و تولید محتوا فعالیت میکنم و تمرکزم بر تولید محتوای تخصصی در حوزه مالی و حسابداری است.