بر طبق ماده 152 قانون کار حق ایاب و ذهاب توسط کارفرما برای کارگران قابل محاسبه و لحاظ شدن است. منظور از ایاب و ذهاب فراهم کردن وسیله نقلیه برای کارمندانی است که از کارگاه دور هستند و وسیله نقلیه عمومی (تاکسی، مترو و اتوبوس) برای رفتوآمد در دسترس آنها نیست.
این ماده اگرچه خیلی شفاف مقدار و شرایط تعلق حق رفت و آمد کارگران را مشخص نکرده است اما تعریف آن و رجوع به شرایط مقداری مسئله را واضح و شفاف میکند با ما تا پایان این مقاله همراه باشید.
استفاده ازنرمافزارحسابداری نیز میتواند به ثبت و مدیریت دقیق این مزایا در سیستم حقوق و دستمزد کمک کند.
حق ایاب و ذهاب چیست؟
حق ایاب و ذهاب یکی از مزایای رفاهی برای کارکنان است که در ماده ۱۵۲ قانون کار به آن اشاره شده است. هدف از این حق، جبران هزینههای رفتوآمد کارکنان بین محل سکونت و محل کار یا در زمان انجام ماموریتهای کاری است.
کارفرما میتواند این حق را به دو شکل پرداخت کند:
- پرداخت نقدی بهصورت مبلغی ثابت یا متغیر در فیش حقوقی.
- تامین سرویس ایاب و ذهاب برای رفتوآمد کارکنان، بهویژه در محلهایی که وسایل نقلیه عمومی در دسترس نیست.
در واقع، این مزایا نوعی حمایت از نیروی کار است تا هزینههای روزانهی رفتوآمد از دوش کارکنان برداشته شود و حضور منظم آنها در محل کار تسهیل شود.
آشنایی رایگان با نرمافزار حسابداری سپیدار
برای دریافت مشاوره و دمو رایگان، فرم زیر را پر کنید و محیط سپیدار را از نزدیک ببینید.
قانون کار درباره حق ایاب و ذهاب چه میگوید؟
طبق ماده ۱۵۲ قانون کار، در صورتی که محل کار از محل سکونت کارگران دور باشد و وسایل حملونقل عمومی برای تردد وجود نداشته باشد، کارفرما موظف است وسیله رفتوآمد یا هزینه آن را تامین کند. این قانون برای حمایت از کارگر و تضمین دسترسی منظم او به محیط کار تدوین شده است.
بنابراین، در شرکتها و کارگاههایی که شرایط فوق برقرار است، پرداخت حق ایاب و ذهاب اجباری محسوب میشود. در سایر موارد، میزان و نحوه پرداخت آن میتواند بر اساس توافق بین کارگر و کارفرما تعیین شود.
بهطور معمول، این حق در کنار سایر مزایای قانونی مانند بیمه، عیدی و پاداش در فیش حقوقی ثبت میشود و بخشی از محاسبات حقوق و دستمزد بهشمار میآید. برای ثبت دقیق و خودکار این آیتمها میتوان از کسورات حقوق و دستمزد در سیستمهای مالی استفاده کرد.
شرایط تعلق حق ایاب و ذهاب به کارگران
در دو حالت حق ایاب و ذهاب به کارگران یا کارمندان یک کارگاه یا شرکت تعلق میگیرد:
- وسیله نقلیه عمومی (مترو، اتوبوس، تاکسی، BRT) برای رفتوآمد در دسترس نیست
- فاصله محل زندگی و محل کار دور باشد
این حق معمولا شامل گروههای زیر میشود:
- کارگران بخش خصوصی که مسیر طولانی تا محل کار دارند.
- کارکنان دولت در مناطقی که سرویس سازمانی وجود ندارد.
- کارمندانی که در شیفتهای شب یا در محلهای دورافتاده مشغول به کار هستند.
- افرادی با شرایط خاص مانند جانبازان یا کارکنان نهادهای خدماتی.
پاسخ به سوال حق ایاب و ذهاب به چه کسانی تعلق میگیرد، بستگی به شرایط محل کار و توافقات داخلی شرکت دارد. در محاسبه مالی این مزایا نیز باید بررسی شود که آیا مبلغ پرداختی جزو مشمول مالیات حقوق قرار میگیرد یا خیر.
نقاط ابهام حق ایاب و ذهاب ماده 152 قانون کار
سوال مطرح میشود که منظور از دور بودن چقدر فاصله است؟ یا نبودن وسیله نقلیه عمومی آیا شامل کل مسیر محل زندگی تا محل کار است یا نه حد مشخصی را شامل میشود؟ برای همین کارگر و کارفرما در این خصوص با یکدیگر به توافق میرسند.
عموما در برخی موارد کارفرما در زمان استخدام از مزایای حق ایاب و ذهاب برای کارمندان صحبت خواهد کرد. درکل توافق کارگر و کارفرما در این خصوص در درجه اول اهمیت قرار دارد.
پرداخت نقدی حق ایاب و ذهاب | تبصره 3 قانون بودجه سال 1401
بر طبق ضوابط اجرایی قانون بودجه سال 1401 و به موجب تبصره 3 همین قانون، دستگاههای اجرایی در کلانشهرها میتوانند حق ایاب و ذهاب را نقدی به کارگران پرداخت کنند. مقدار سقف این پرداختی نیز حداکثر میتواند 25% بیشتر از هزینه ایاب و ذهاب پرداختی به کارکنان در 1399 باشد.
نحوه محاسبه هزینه ایاب و ذهاب
محاسبه هزینه ایاب و ذهاب در هر شرکت ممکن است متفاوت باشد، اما اصول کلی آن بر پایه فاصله محل کار تا محل سکونت، نوع وسیله نقلیه و تعداد روزهای کاری ماهانه انجام میشود. معمولا این مبلغ یا بهصورت پرداخت نقدی ثابت در فیش حقوقی درج یا به شکل هزینه واقعی تردد محاسبه میشود.
در برخی سازمانها، مبلغ مشخصی برای هر کیلومتر مسیر رفتوآمد تعیین و بر اساس تعداد روزهای حضور در محل کار، مجموع حق ایاب و ذهاب محاسبه میشود. در مقابل، کارفرمایانی که سرویس رفتوآمد فراهم میکنند، معمولا مبلغی به این منظور پرداخت نمیکنند.
برای جلوگیری از خطا در ثبت و محاسبه این هزینهها، آشنایی با قوانین مالیاتی مرتبط با حقوق الزامی است. توضیحات کامل در اینباره را میتوانید در صفحه مالیات حقوق۱۴۰۴ مطالعه کنید.
فرمول ایاب و ذهاب ۱۴۰۴
نحوه محاسبه حق ایاب و ذهاب در سال ۱۴۰۴ بسته به نوع شغل و وضعیت کاری کارکنان متفاوت است. در بیشتر سازمانها، دو گروه اصلی برای محاسبه این هزینه در نظر گرفته میشوند:
کارکنان غیر نوبتی:
کارکنان غیر نوبتی معمولا در ساعات اداری استاندارد (۸ صبح تا ۵ بعدازظهر) و در روزهای کاری عادی فعالیت میکنند. هزینه رفتوآمد این گروه بر اساس تعداد روزهای حضور در محل کار محاسبه میشود.
فرمول:
حق ایاب و ذهاب = تعداد روزهای کاری × هزینه رفتوآمد روزانه
کارکنان نوبتی:
کارکنان نوبتی در شیفتهای مختلف صبح، عصر یا شب فعالیت میکنند و معمولا در روزهای تعطیل نیز مشغول کار هستند. بهدلیل ساعات غیرمعمول کاری، هزینه حملونقل این افراد معمولاً بیشتر است.
فرمول:
حق ایاب و ذهاب = تعداد روزهای کاری × هزینه رفتوآمد روزانه هر شیفت
در بسیاری از شرکتها، مبلغ حق ایاب و ذهاب بر اساس نوع شغل، فاصله تا محل کار، و نرخ حملونقل عمومی یا اختصاصی محاسبه و در فیش حقوقی درج میشود. برای دقت بیشتر در ثبت و محاسبه این مبالغ، استفاده از نرم افزار حقوق و دستمزد سپیدار سیستم پیشنهاد میشود.
جمعبندی
حق ایاب و ذهاب یکی از حقوق رفاهی کارگران و کارمندان است که با هدف جبران هزینههای رفتوآمد به محل کار در قانون کار پیشبینی شده است. این حق، به خصوص برای کارکنانی که مسیر طولانی طی میکنند یا به وسایل نقلیه عمومی دسترسی ندارند، اهمیت ویژهای دارد.
در بسیاری از شرکتها، این مزایا بهصورت مبلغ نقدی در فیش حقوقی درج یا از طریق سرویس رفتوآمد تامین میشود. مبلغ پرداختی بسته به نوع شغل، تعداد روزهای کاری و فاصله محل کار با محل سکونت متغیر است.
شناخت دقیق قوانین و نحوه محاسبه این حق، هم برای کارفرما و هم برای کارگر ضروری است. رعایت آن علاوه بر حفظ حقوق کارکنان، از بروز اختلافهای قانونی و مالی جلوگیری میکند و باعث ایجاد نظم و شفافیت در سیستم پرداخت حقوق میشود.
سوالات متداول
حق ایاب و ذهاب به چه کسانی تعلق میگیرد؟
به کارکنانی که فاصله زیادی تا محل کار دارند یا به وسایل نقلیه عمومی دسترسی ندارند تعلق میگیرد.
آیا حق ایاب و ذهاب در محاسبه اضافهکاری اثر دارد؟
خیر، این مبلغ جزو مزایای شغلی محسوب نمیشود و در محاسبه اضافهکاری نقشی ندارد.
آیا حق ایاب و ذهاب مشمول بیمه یا مالیات است؟
در پرداخت نقدی ممکن است مشمول مالیات شود، اما سرویس رفتوآمد معمولاً از مالیات و بیمه معاف است.
اگر شرکت حق ایاب و ذهاب پرداخت نکند چکار باید کرد؟
همواره میتوانید با مرجعه به اداره کار محل زندگی یا دادگستری طرح شکایت خود را ثبت کنید. اما بهخاطر داشته باشید این در زمانی است که از ابتدا کارفرما به شما وعده پرداخت یا فراهم کردن ایاب و ذهاب را داده باشد.