نرم افزار حسابداری
قانون مالیات های مستقیم | آشنایی با مالیات مستقیم و غیر مستقیم

قانون مالیات های مستقیم | آشنایی با مالیات مستقیم و غیر مستقیم


مالیات در ایران به دو گروه اصلی تقسیم می شود. این دو گروه از انواع مالیات، زیر مجموعه های فراوانی دارند و در مورد هر کدام از آن ها می توان به طور جداگانه صحبت های زیادی کرد. مالیات های مستقیم و مالیات های غیر مستقیم این دو گروه مالیاتی هستند. در این مقاله در ابتدا توضیحات مختصری در مورد مالیات های مستقیم و غیر مستقیم ارائه می کنیم؛ سپس موضوع قانون مالیات های غیر مستقیم را موشکافی می کنیم و هر آنچه که لازم دارید در مورد آن بدانید را برایتان روشن می سازیم، پس با ما همراه باشید.

مالیات غیر مستقیم چیست؟

مالیات غیر مستقیم که آن را با عناوین مالیات بر ارزش افزوده (مالیات بر مصرف) نیز می شناسند، در کشورهای مختلف در حال گسترش است، اما این نوع مالیات مشکلاتی دارد که باعث می شود مالیات غیر مستقیم همواره به عنوان گزینه اول دریافت مالیات محسوب نشود. مشکلاتی که دریافت مالیات مستقیم برای دولت ها به دنبال دارد شامل مواردی همچون پرداخت یکسان مالیات توسط اقشار پولدار و فقیر و یا غیر معین بودن آن است. در این شرایط دولت ها برای پوشش مشکلات مالیات غیر مستقیم از مالیات های مستقیم استفاده می کنند.

مالیات غیر مستقیم به صورت غیر مستقیم از افراد مختلف دریافت می شوند اما عموما مردم خودشان متوجه پرداخت این مالیات نیستند، چرا که این نوع مالیات عموما بر قیمت کالاها و خدمات اضافه می شود. مالیات بر واردات و مالیات بر معاملات نیز، زیر مجموعه های مالیات غیر مستقیم هستند.

مالیات غیر مستقیم چیست؟

مالیات های مستقیم چه هستند؟

مالیات مستقیم با عنوان های مختلفی همچون مالیات عملکرد یا مالیات بر درآمد نیز شناخته می شود. مالیات مستقیم یک نوع از مالیات است که بر اساس دارایی یک شخص تعیین می شود و به طور مستقیم از دارایی و درآمد افراد گرفته می شود. مالیات های مستقیم، بدون واسطه برای سازمان ها، موسسات و افراد تعیین می شوند و توسط اداره امور مالیاتی دریافت می شوند. برای مثال اگر شما کارمند یک شرکت دولتی باشید، این مالیات از حقوق ماهیانه شما کسر خواهد شد.

مالیات مستقیم از اقشار ضعیف و کم درآمد دریافت نمی شود تا این مسئله قدمی در مسیر تامین عدالت اجتماعی باشد.

انواع مالیات مستقیم، طبق قانون مالیات های مستقیم

1 – مالیات بر درآمد یکی از رایج ترین مالیات های مستقیم است که از درآمد اشخاص کسر می شود. مالیات بر درآمد خود شامل 5 مورد است:

  1. مالیات بر درآمد املاک
  2. مالیات بر درآمد حقوق (مالیات حقوق 99)
  3. مالیات بر درآمد مشاغل
  4. مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی
  5. مالیات بر درآمد اتفاقی

انواع مالیات مستقیم، طبق قانون مالیات های مستقیم

2 – مالیات بر دارایی نیز دسته دوم از مالیات های مستقیم است. مالیات بر دارایی با عنوان مالیات بر ثروت نیز شناخته می شود. طبق قانون مالیات های مستقیم مصوب در سال 1366، مالیات بر دارایی (ثروت) خود شامل 5 دسته است. این 5 دسته عبارتند از:

  1. مالیات بر ارث
  2. مالیات بر تمبر
  3. مالیات بر اراضی بایر
  4. مالیات سالانه املاک
  5. مالیات مستغلات مسکونی خالی از سکنه

حالا که صحبت از مالیات بر درآمد حقوق شد پیشنهاد می کنیم مقاله راهنمای ارسال لیست مالیات حقوق را مطالعه کنید تا در خصوص ارسال لیست های مالیات حقوق با مشکلی رو برو نشوید.

همه چیز درباره قانون مالیات های مستقیم

در مجموع می توان اولین تلاش جدی در زمینه تدوین قانون های مالیاتی در قانون اساسی را مربوط به دوران مشروطه دانست. اولین قوانین جدی در این زمینه در سال 1345 به تصویب رسیدند که تا به امروز شامل تحولات و تغییرات زیادی گشته اند. قانون مالیات مستقیم نیز هر چند وقت یکبار مورد بررسی و اصلاح قرار می گیرند. در ادامه در مورد قانون مالیات های مستقیم بیشتر توضیح خواهیم داد.

همه چیز درباره قانون مالیات های مستقیم

تدوین قوانین مالیاتی از جهات مختلف اهمیت دارد. از طرفی قوانین مالیاتی چهارچوبی امن برای مهیا شدن منابع مالی کشور هستند و از طرف دیگر به سازماندهی امور اقتصادی منجر می شوند. بنابراین در مجموع هدف نهایی قانون مالیات های مستقیم نیز رشد اقتصادی کشور است. البته نباید اهداف دیگر قانون مالیات های مستقیم همچون مساوات در توزیع ثروت بین اقشار جامعه و عدالت اجتماعی را نادیده بگیریم.

نکات مهم در مورد قانون مالیات های مستقیم

نکاتی در مورد قانون مالیات های مستقیم در ایران وجود دارد که بد نیست به آن ها توجه داشته باشیم:

  • طبق ماده 145 قانون مالیات های مستقیم، مالیاتی به اوراق مشارکت و سود سپرده های بانکی تعلق نمی گیرد.
  • همچنین طبق قانون مالیات های مستقیم مالیاتی به بهره توزیعی سهام در سطح افراد حقیقی نیز تعلق نمی گیرد.
  • مالیاتی که به درآمد افراد حقیقی تعلق می گیرد به صورت پایه های جدا گرفته می شود.
  • نرخ مالیات در ایران نسبت به دیگر کشورهای جهان پایین تر است.
  • ماده 85 قانون مالیات های مستقیم می گوید نرخ مالیات وارده بر حقوق، به نسبت دیگر انواع مالیات بر درآمد کمتر است.
  • طبق نظر بسیاری از منتقدین، در مالیات های مستقیم عدالت در نظر گرفته نمی شود.

باب ها و ماده های قانون مالیات های مستقیم

در قانون مالیات های مستقیم باب های مختلفی وجود دارد که ماده های قانون مالیات های مستقیم در این باب ها دسته بندی شده اند. در ادامه به طور خلاصه به این باب ها و ماده ها اشاره می کنیم. در حال حاضر 5 باب برای قانون مالیات های مستقیم وجود دارد.

باب ها و ماده های قانون مالیات های مستقیم

اشخاص مشمول مالیات قانون مالیات های مستقیم (باب اول قانون مالیات های مستقیم)

باب اول قانون مالیات های مستقیم شامل 2 ماده است. در این باب به معافیت مالیاتی پرداخت شده است.

ماده1 – اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات مستقیم هستند:

  • همه اشخاص حقوقی و حقیقی در خارج یا داخل کشور که در ایران دارای اموال یا املاک هستند.
  • همه اشخاص حقیقی ایرانی مقیم ایران که در داخل یا خارج کشور درآمدی کسب می کنند.
  • همه اشخاص حقیقی ایرانی مقیم خارج برای درآمدی که در ایران کسب می کنند.

ماده 2 – اشخاص زیر دارای معافیت از مالیات مستقیم هستند:

  • وزارتخانه ها و ادارات دولتی
  • همه دستگاه هایی که دولت بودجه آن ها را تامین می کنند.
  • شهرداری ها، بخشداری ها و دهیاری ها

مالیات بر دارایی قانون مالیات های مستقیم (باب دوم)

این باب از قانون نیز دارای چند فصل است که شامل موارد زیر است:

  • فصل اول: مالیات سالیانه املاک (مواد قانونی 3 تا 9)
  • فصل دوم: مواد قانونی 10 و 11
  • فصل سوم: مالیات بر اراضی بایر (مواد قانونی 12 تا 16)
  • فصل چهارم: مالیات بر ارث (مواد قانونی 17 تا 43)
  • فصل پنجم: مالیات حق تمبر (مواد قانونی 44 تا 51)

مالیات بر درآمد قانون مالیات های مستقیم (باب سوم)

ماده های موضوع مالیات بر درآمد قانون مالیات های مستقیم نیز در باب سوم مطرح شده است. این باب دارای 7 فصل است که شامل موارد زیر است:

  • فصل اول: مالیات بر درآمد املاک (مواد قانونی 52 تا 80)
  • فصل دوم: مالیات بر درآمد کشاورزی (ماده قانونی 81)
  • فصل سوم: مواد قانونی 82 تا 92
  • فصل چهارم: مالیات بر درآمد مشاغل (مواد قانونی 93 الی 104)
  • فصل پنجم: مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی (مواد قانونی 105 تا 118)
  • فصل ششم: مالیات درآمد اتفاقی (مواد قانونی 119 تا 128)
  • فصل هفتم: مالیات بر درآمد ناشی از منابع مختلف (مواد قانونی 129 تا 131)

مالیات بر درآمد قانون مالیات های مستقیم (باب سوم)

مقررات مختلفه قانون مالیات های مستقیم (باب چهارم)

در صورتی که می خواهید مقررات متفرقه در زمینه قانون مالیات های مستقیم را بخوانید به بابت چهارم مراجعه کنید. این باب نیز شامل 9 فصل، به شرح زیر است:

  • فصل اول: معافیت ها (مواد قانونی 132 تا 146)
  • فصل دوم: هزینه های قابل قبول و استهلاک (مواد قانونی 147 تا 151)
  • فصل سوم: قرائن و ضرایب مالیاتی (مواد قانونی 152 تا 154)
  • فصل چهارم: مقررات عمومی (مواد قانونی 155 تا 176)
  • فصل پنجم: وظایف مودیان (مواد قانونی 177 تا 181)
  • فصل ششم: وظایف اشخاص ثالث (مواد قانونی 182 تا 188)
  • فصل هفتم: تشویقات و جرائم (مواد قانونی 189 تا 202)
  • فصل هشتم: ابلاغ (مواد قانونی 203 تا 209)
  • فصل نهم: وصول مالیات (مواد قانونی 210 تا 218)

سازمان تشخیص و مراجع مالیاتی قانون مالیات های مستقیم (باب پنجم)

در باب پنجم که شامل 6 فصل است هم به سازمان تشخیص و مراجع مالیاتی پرداخته شده است:

  • فصل اول: مراجع تشخیص مالیات و وظایف و اختیارات آن ها (مواد قانونی 219 تا 235)
  • فصل دوم: ترتیب رسیدگی (مواد قانونی 236 تا 243)
  • فصل سوم: مرجع حل اختلاف مالیاتی (مواد قانونی 255 تا 251)
  • فصل چهارم: شورای عالی مالیاتی و وظایف و اختیارات آن ها (مواد قانونی 252 تا 259)
  • فصل پنجم: هیات عالی انتظامی مالیاتی و وظایف و اختیارات آن ها (مواد قانونی 261 تا 262)
  • فصل ششم: دادستانی انتظامی مالیاتی و وظایف و اختیارات آن ها (مواد قانونی 263 تا 282)

در پایان اشاره کنیم که به دلیل طولانی بودن مواد قانون مالیات های مستقیم تنها به ذکر تیتر باب ها و فصل های زیر مجموعه آن ها پرداختیم. برای مطالعه جزئیات مواد قانونی پیشنهاد می کنیم به آدرس http://www.intamedia.ir/Pages/Action/LawsIndex/1 مراجعه کنید.