مالیات مغازه بدون جواز چگونه محاسبه می شود؟

موضوع مالیات مغازه بدون جواز یکی از مسائل حیاتی و پرچالش در حوزه امور تجاری و مالیاتی محسوب می‌شود. بسیاری از کسبه به دلایلی چون هزینه‌های بالا، مشکلات اداری یا قراردادهای اجاره کوتاه‌مدت، از اخذ مجوز رسمی خودداری می‌کنند. اما این تصور که مغازه‌های بدون جواز مشمول پرداخت مالیات نیستند، کاملاً اشتباه است. در واقع، منابع حقوقی به‌صراحت تأکید می‌کنند که پرداخت مالیات مغازه بدون جواز الزامی بوده و در هر صورت باید پرداخت شود.

این مالیات یکی از انواع مالیات‌های مستقیم است و هدف اصلی از دریافت این مالیات، تأمین هزینه‌های عمومی کشور و ارتقاء خدمات شهری است. فعالیت تجاری بدون داشتن جواز، غیرقانونی تلقی می‌شود و ممکن است متخلف با مجازات‌های سنگینی مواجه گردد. نحوه محاسبه مالیات بر اساس میزان سود صاحب مغازه در یک دوره مالی تعیین می‌گردد. اگر مغازه‌ای در دوره فعالیت خود درآمدی کسب کرده باشد، حتی پس از تعطیل شدن نیز همچنان مکلف به پرداخت مالیات آن دوره است.

از آنجایی که ناآگاهی در این خصوص می‌تواند به جریمه‌های مالیاتی تا ۳۰ درصد مبلغ اصلی و ۲.۵ درصد دیرکرد ماهانه، یا حتی پلمب واحد تجاری منجر شود. کسب اطلاعات دقیق در مورد جزئیاتی مانند نحوه محاسبه، نرخ‌های مالیاتی (بر اساس ماده ۱۳۱)، استعلام بدهی مالیاتی از طریق سامانه tax.gov.ir، نحوه پرداخت و شرایط استفاده از معافیت ماده ۱۰۱ برای هر فعال اقتصادی ضروری است.

مالیات مغازه بدون جواز چقدر است؟

مجوز کسب‌وکار یا همان پروانه کسب‌وکار یکی از الزاماتی است که همه صاحبان مشاغل و مغازه‌دارها باید پیش از راه اندازی کسب‌وکار خود این مجوز را دریافت کنند. افرادی هم هستند که بدون دریافت مجوز کسب و کار، شروع به کار می‌کنند. این افراد که عموما مغازه‌دار هستند باید بدانند که نداشتن جواز یا پروانه کسب و کار مانع از آن نمی‌شود که مشمول مالیات بر درآمد نشوند.

بنابراین همه مغازه دارهایی که به دلیل نداشتن جواز کسب و کار برای چند دوره مالیاتی پرداخت نکرده‌اند، باید مجموع درآمدهایی که طی این دوره‌ها کسب کرده‌اند را به اداره امور مالیاتی منطقه خود اعلام کنند و مالیات تمام این سال‌ها را پرداخت کنند.

بسیاری از مغازه‌دارها پس از شروع به کار برای دریافت جواز و پروانه کسب اقدام می‌کنند. مثلا در دی ماه سال 1403 شروع به کار می‌کنند اما تا مرداد 1404 موفق به دریافت جواز کسب نمی‌شوند. در این موارد بابت مالیات 3 ماهه 1403 می‌توانند اظهارنامه میان دوره‌ای تهیه و به سازمان امور مالیاتی تسلیم کنند.

آیا مغازه بدون جواز پس از تعطیلی باید مالیات بدهد؟

اگر هنوز جواز کسب یا پروانه کسب نگرفته‌اید، شاید فکر کنید به دلیل این که می‌خواهید مغازه خودتان را تعطیل کنید دیگر نیازی به پرداخت مالیات وجود ندارد. اما این باور کاملا اشتباهی است. شما حتی اگر بخواهید مغازه خودتان را بفروشید باید برای اجتناب از جریمه مالیاتی مشاغل مالیات بر درآمد مربوط به فروشگاه و کسب و کار خودتان را به صورت کامل از طریق ارسال اظهارنامه به اداره امور مالیاتی تسویه کنید.

الزام قانونی پرداخت مالیات برای مغازه‌های بدون جواز

پایبندی به تکالیف مالیاتی با درک این اصل بنیادین آغاز می‌شود که پرداخت مالیات یک الزام قانونی قطعی است و وضعیت صدور جواز کسب، تأثیری بر آن ندارد. این بخش به بررسی مبانی قانونی این موضوع می‌پردازد.

بر اساس قانون مالیات‌های مستقیم ایران، هر فعالیتی که درآمدزا باشد، مشمول مالیات است. قانون‌گذار هیچ‌گونه استثنایی برای کسب‌وکارهایی که فاقد مجوز رسمی هستند، قائل نشده است. بنابراین، فعالیت یک مغازه بدون جواز، هرچند از نظر صنفی غیرقانونی تلقی می‌شود، اما از منظر مالیاتی، صاحب آن موظف به اعلام درآمد و پرداخت مالیات متعلقه است. سازمان امور مالیاتی نیز از طریق روش‌های مختلفی مانند بازرسی‌های میدانی، گزارش‌های مردمی، بررسی تراکنش‌های بانکی و داده‌های کارت‌خوان، این واحدها را شناسایی می‌کند.

مغازه بدون جواز به واحدی تجاری اطلاق می‌شود که بدون دریافت مجوز رسمی از اتحادیه صنفی یا سایر مراجع ذی‌صلاح فعالیت می‌کند. دلایل این وضعیت متعدد است، از جمله:

• هزینه‌های بالا: مخارج مربوط به صدور جواز.
• پیچیدگی‌های اداری: فرآیندهای طولانی و دشوار دریافت مجوز.
• قراردادهای اجاره کوتاه‌مدت: عدم توجیه اقتصادی برای دریافت جواز در مکان‌های موقت.
• ناآگاهی از قوانین: عدم اطلاع از الزامات قانونی و صنفی.

منطق دولت برای دریافت مالیات از تمام کسب‌وکارها، صرف‌نظر از داشتن یا نداشتن مجوز، تأمین هزینه‌های عمومی کشور و ارتقای خدمات شهری است. از این رو، کلیه فعالان اقتصادی در تأمین این منابع سهیم هستند. با روشن شدن این الزام قانونی، اکنون باید به انواع مالیات‌هایی که این کسب‌وکارها با آن مواجه هستند، پرداخت.

انواع مالیات‌های قابل اعمال بر مغازه‌های بدون جواز

شناسایی دقیق انواع مالیات‌هایی که یک کسب‌وکار مشمول آن می‌شود، اولین گام عملی برای مدیریت صحیح تعهدات مالی است. مغازه‌های بدون جواز نیز مانند سایر واحدهای تجاری، بسته به نوع فعالیت خود، ممکن است با چند نوع مالیات مواجه شوند.

در ادامه، مهم‌ترین مالیات‌های قابل اعمال بر این واحدها تشریح شده است:

• مالیات بر درآمد: این مالیات اصلی‌ترین تعهد مالیاتی برای مشاغل است و بر اساس سود خالص (درآمد پس از کسر هزینه‌های عملیاتی مانند اجاره و خرید کالا) در یک دوره مالی محاسبه می‌شود. این مالیات از نوع مستقیم بوده و به آن «مالیات بر عملکرد» نیز گفته می‌شود.
• مالیات بر ارزش افزوده (Value Added Tax – VAT): اگر مغازه کالاها یا خدماتی را عرضه کند که طبق قانون مشمول مالیات بر ارزش افزوده باشند، صاحب آن موظف است این مالیات را (که در حال حاضر نرخ آن ۹٪ است) از مشتری دریافت و به سازمان امور مالیاتی پرداخت کند. برای مثال، فروش پوشاک یا مواد غذایی مشمول این مالیات است.
• مالیات تکلیفی (Withholding Tax): این نوع مالیات در شرایط خاصی اعمال می‌شود. برای مثال، اگر مغازه از یک شخص حقوقی (مانند یک شرکت) اجاره شده باشد، مستأجر موظف است بخشی از اجاره‌بها را به عنوان مالیات تکلیفی کسر کرده و به حساب سازمان امور مالیاتی واریز نماید.

پس از شناسایی انواع مالیات‌ها، گام بعدی درک چگونگی محاسبه مبالغ و آشنایی با نرخ‌های قانونی است.

نحوه محاسبه و نرخ‌های مالیاتی

محاسبه دقیق مالیات هم برای اجرای صحیح تکالیف قانونی و هم برای جلوگیری از پرداخت مبالغ اضافی ناشی از برآوردهای سازمان امور مالیاتی، اهمیت حیاتی دارد.

روش اصلی برای محاسبه مالیات بر درآمد، بر اساس سودی است که صاحب کسب‌وکار در یک دوره مالی کسب کرده است. این فرآیند با ارسال اظهارنامه مالیاتی الکترونیکی توسط مودی آغاز می‌شود. سازمان امور مالیاتی پس از دریافت اظهارنامه، هزینه‌های قابل قبول را از کل درآمد کسر کرده و سود خالص را مبنای محاسبه مالیات قرار می‌دهد.

با این حال، در صورتی که صاحب مغازه اسناد و مدارک مالی ارائه نکند یا اظهارنامه خود را ارسال ننماید، سازمان امور مالیاتی از روش‌های جایگزین برای تعیین مالیات استفاده می‌کند:

• مالیات ترازنامه‌ای: اگر کسب‌وکار دارای اسناد و مدارک مالی دقیق باشد، مالیات بر اساس سود خالص واقعی و با نرخ‌های قانونی محاسبه می‌شود. این دقیق‌ترین روش است.
• مالیات مقطوع: برای برخی مشاغل کوچک، ممکن است مالیات بر اساس یک جدول مشخص و به صورت یک مبلغ ثابت تعیین شود. برای مثال، مغازه‌ای با درآمد ۲ میلیارد تومان ممکن است ۵۰ میلیون تومان مالیات مقطوع داشته باشد.
• تخمین درآمد (علی‌الرأس): در نبود اسناد مالی، مأموران مالیاتی بر اساس تحقیقات میدانی، بررسی تراکنش‌های بانکی و داده‌های دستگاه کارت‌خوان (POS)، درآمد واحد تجاری را تخمین می‌زنند. این تخمین‌ها اغلب محافظه‌کارانه و بالاتر از سود واقعی کسب‌وکار هستند که می‌تواند به ضرر مودی تمام شود.

نرخ‌های رسمی مالیات بر درآمد برای اشخاص حقیقی بر اساس درآمد مشمول مالیات سالانه و مطابق با ماده ۱۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم تعیین می‌شود.

مالیات اشخاص حقیقی 1404 چگونه محاسبه می‌شود؟

مالیات اشخاص حقیقی برای سال 1404 چقدر است؟ نرخ مالیات مغازه‌ها برای سال 1404 چقدر است؟ اینها مهم‌ترین سوال‌هایی هستند که برای مغازه دارها و یا افرادی که صاحب کسب‌وکار هستند اهمیت زیادی دارند. ماده 131 قانون مالیات‌های مستقیم به صورت کامل درباره مالیات اشخاص حقیقی توضیح داده است.

منظور از اشخاص حقیقی همه کسانی هستند که فروشگاه یا کسب‌وکاری دارند که باید در ازای درآمدی که از آن طریق کسب می‌کنند، مالیات پرداخت کنند. مالیات اشخاص حقیقی را با اسم مالیات بر درآمد مشاغل هم ممکن است ببینید.

برای محاسبه مالیات اشخاص حقیقی ابتدا باید مشخص کرد که نرخ مالیات برای میزان درآمدی که شما دارید چقدر است و سپس آن نرخ در میزان درآمدی که شما به اداره امور مالیاتی ابراز می‌کنید ضرب شود. پس همانطور که تا اینجا متوجه شدید، برای محاسبه مالیات اشخاص حقیقی یک نرخ واحد وجود ندارد. در ادامه درباره انواع مالیات مغازه با توجه به میزان درآمد شما خواهیم گفت.

نرخ مالیات اشخاص حقیقی

نرخ مالیات اشخاص حقیقی به صورت پله‌ای بر اساس میزان درآمد مغازه‌دار افزایش می‌یابد. اشخاص حقیقی که تا 50 میلیون تومان درآمد سالانه دارند باید 15% مالیات پرداخت کنند. افرادی که بین 50 تا 100 میلیون تومان درآمد دارند باید سالانه 20% مالیات پرداخت کنند. صاحبان مغازه و کسب‌وکاری که بیش از 100 میلیون تومان در سال درآمد دارند نیز باید 25 درصد از درآمد سالانه خودشان را به عنوان مالیات به اداره امور مالیاتی پرداخت کنند.

خبر خوب برای مغازه دارها و صاحبان کسب‌وکارها این است که طبق ماده 101 قانون مالیات‌های مستقیم، درآمدهای مشاغل تا سقف   360 میلیون ریال در سال معاف از پرداخت مالیات بر درآمد است. این یعنی اینکه شما فقط بابت درآمدهای مازاد بر این مبلغ باید مالیات بر درآمد پرداخت کنید.

البته باید دقت کنید که این نرخ‌ها برای هر سال ثابت نیستند و باید به طور سالانه نرخ مالیات اشخاص حقوقی و مقدار درآمدی که مشمول هر یک از این نرخ‌ها می‌شود را چک کنید. برای آشنایی بیشتر با نحوه محاسبه و پرداخت مالیات اصناف و مشاغل کلیک کنید.

شروط استفاده از معافیت ماده 101

• ارسال اظهارنامه مالیات مشاغل برای آن سال.

نکته: اگر یک واحد شغلی اظهارنامه مالیاتی ارائه نکرده باشد و مورد رسیدگی مالیاتی قرار بگیرد، کل درآمد تشخیص داده شده او بدون کسر معافیت، مشمول مالیات قرار می‌گیرد.

• راه اندازی و استفاده از صندوق‌های فروشگاهی توسط مشاغلی که موظف به این کار شدند.

نکات مهم معافیت ماده 101

• هر شخص با یک کدملی فقط یک معافیت سالانه مالیات اشخاص حقیقی دریافت می‌کند. حتی اگر چند واحد شغلی داشته باشد.
• یک شخص حقیقی که صاحب چندین کسب و کار است و احتمالا در برخی از موارد هم به شکل شراکتی آن را پیش می‌برد، بهتر است اظهارنامه کسب و کاری را که می‌خواهد برایش از معافیت معیشتی بیشتری استفاده کند، زودتر از سایر اظهارنامه‌ها ارسال کند.
• در یک واحد شغلی مشارکتی، حداکثر به 2 شریک معافیت معیشتی تعلق می‌گیرد. یعنی برای سال 1400 حداکثر 72.000.000 تومان که این مبلغ معافیت به طور مساوی بین شرکاء تقسیم و باقی مانده سهم هر شریک جداگانه مشمول مالیات می‌شود. البته در هنگام تکمیل اظهارنامه باید مشخصات هر دو شریک درج شده باشد.
• شرکایی که با هم رابطه زوجیت دارند، فقط مشمول دریافت یک سهم معافیت هستند.
• در صورت فوت یکی از شرکاء (فارغ از اینکه وارثان وی چند نفر هستند) فقط یک سهم معافیت به متوفی تعلق می‌گیرد.
• اگر یک شخص حقیقی فقط قسمتی از سال را فعالیت داشته باشد( مثلا فقط نیمه دوم سال و یا حتی فقط یک ماه از سال) کل معافیت به او تعلق می‌گیرد و تقسیم بر تعداد ماه کارکرد نمی‌شود.
• برای آشنایی کامل با نحوه محاسبه مالیات بر درآمد مشاغل 1404 کلیک کنید.

سخن پایانی

مالیات مشاغل که با عنوان مالیات اشخاص حقیقی نیز شناخته می‌شود مهم‌ترین اقدام مالیاتی است که شامل همه مغازه دارها و کسب‌وکارها می‌شود. در بین مغازه‌دارها تعداد زیادی از آنها هستند که به دلیل اینکه تازه شروع به کار کرده‌اند یا به دلایل دیگری، جواز کسب و یا همان پروانه کسب را ندارند. این مقاله به خوبی نشان می‌دهد که پرداخت مالیات برای این دسته از کسب‌وکارها هم کاملا ضروری است و شما نمی‌توانید به دلیل نداشتن جواز کسب، مالیات مربوط به درآمدهای سالانه خودتان را پرداخت نکنید.  

شما می‌توانید برای نظم‌بخشی به امور مالی و کنترل درآمد و پرداخت‌های کسب‌وکارتان از نرم افزار حسابداری سپیدار سیستم کمک بگیرید. سپیدار سیستم به شما در چابک‌تر کردن مدیریت امور مالی کمک خواهد کرد. برای اطلاعات بیشتر با کارشناسان ما در سپیدار سیستم ارتباط بگیرید.

سئوالات متداول