مالیات مبلغی است که دولت از اشخاص حقیقی و حقوقی دریافت میکند تا هزینههای عمومی کشور مانند آموزش، بهداشت، امنیت و زیرساختها را تأمین کند. مالیات علاوه بر اینکه نوعی هزینه اجتماعی یا به عبارتی «بهای تمدن» است که شهروندان برای اداره امور جامعه و توسعه کشور میپردازند، یکی از مهمترین ابزارهای دولتها برای جهتگیری نظام اقتصادی نیز به شمار میرود.
در این مقاله با تعریف مالیات، انواع مالیات مستقیم و غیرمستقیم در ایران، اشخاص مشمول و معاف از مالیات، جرائم مالیاتی و وظایف مودیان آشنا میشوید.
مالیات چیست؟
به زبان ساده، مالیات انتقال بخشی از درآمدهای جامعه به دولت، یا بخشی از سود فعالیتهای اقتصادی است که نصیب دولت میشود؛ زیرا دولت ابزار و امکانات دستیابی به این درآمد و سود را فراهم کرده است. برای شناخت دقیقتر مبنای محاسبه مالیات، بهتر است با مفهوم پایه مالیاتی چیست؟ هم آشنا شوید.
در همه دنیا، مالیات یکی از مهمترین مباحث اقتصادی محسوب میشود و قانون مشخصی برای آن وضع میگردد. در ایران نیز در ماده ۵۱ قانون اساسی به بحث مالیات اشاره شده و جزئیات آن در قانون مالیاتهای مستقیم ۱۴۰۵ تعیین شده است.
آشنایی رایگان با نرمافزار حسابداری سپیدار
برای دریافت مشاوره و دمو رایگان، فرم زیر را پر کنید و محیط سپیدار را از نزدیک ببینید.
فیلد های "*" اجباری هستند
انواع مالیات در ایران (مستقیم و غیرمستقیم)
طبق قوانین مالیاتی ایران، مالیات به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
- مالیاتهای مستقیم: مالیاتی که مستقیماً از درآمد یا دارایی افراد دریافت میشود؛ مانند مالیات بر درآمد حقوق، مالیات بر اجاره، مالیات بر شرکتها و مالیات بر ارث.
- مالیاتهای غیرمستقیم: مالیاتی که هنگام خرید کالا یا خدمات، بهطور غیرمستقیم از افراد دریافت میشود؛ مانند مالیات بر ارزش افزوده و حقوق و عوارض گمرکی.
اگر میخواهید با جزئیات بیشتر انواع مالیات در ایران به چند دسته تقسیم میشود آشنا شوید، مطالعه این مقاله نیز خالی از لطف نیست.
مالیات مستقیم و زیرشاخههای آن
مالیات مستقیم در یک دستهبندی کلی به دو بخش مالیات بر درآمد و مالیات بر دارایی تقسیم میشود. مشمولان پرداخت مالیات مستقیم باید در موعد مقرر نسبت به تسلیم اظهارنامه مالیاتی و پرداخت مبلغ مالیات اقدام کنند؛ در غیر این صورت مشمول جرائم مالیاتی خواهند شد.
مالیات بر درآمد
مالیات بر درآمد نوعی مالیات است که بسته به میزان درآمد و عواید پرداختکننده، متغیر است. اگر میخواهید با جزئیات بیشتر مالیات بر درآمد و انواع آن از مشاغل تا املاک آشنا شوید، این مقاله را هم مطالعه کنید. مهمترین زیرشاخههای مالیات بر درآمد عبارتاند از:
مالیات بر درآمد مشاغل
صاحبان مشاغل، یعنی کسانی که خود به فعالیت اقتصادی مشغول هستند، مشمول این نوع مالیات میشوند. طبق ماده ۹۳ قانون مالیاتهای مستقیم: «درآمدی که شخص حقیقی از طریق اشتغال به مشاغل… تحصیل کند، پس از کسر معافیتهای مقرر، مشمول مالیات بر درآمد مشاغل است.» برای محاسبه دقیق این نوع مالیات میتوانید مقاله نحوه محاسبه مالیات بر درآمد مشاغل را بخوانید. همچنین نرخ و شرایط این مالیات بر اساس گروهبندی مشاغل مالیاتی (گروه اول، دوم و سوم) متفاوت است. برای آشنایی با معافیتها و تبصره ۱۰۰، مقاله مالیات اصناف و مشاغل چیست؟ نیز پیشنهاد میشود.
مالیات بر درآمد حقوق
مالیات بر حقوق، جزئی از مالیات بر درآمد و از نوع مالیاتهای مستقیم است که با نسبت خاصی از درآمد شخصی کارمندان تعیین میشود. برای مشاهده جدول و نرخ بهروز این مالیات، مقاله مالیات حقوق ۱۴۰۵ قطعی شد و همچنین موارد مشمول بیمه و مالیات حقوق ۱۴۰۵ را مطالعه کنید.
مالیات بر درآمد املاک و مستغلات
مالیات بر املاک و مستغلات در سه دسته طبقهبندی میشود: مالیات بر اجاره، مالیات بر نقل و انتقال املاک، و مالیات بر مستغلات خالی از سکنه. طبق ماده ۵۲ قانون مالیاتهای مستقیم: «درآمد شخص حقیقی یا حقوقی ناشی از واگذاری حقوق خود نسبت به املاک واقع در ایران، مشمول مالیات بر عملکرد املاک است.» برای جزئیات کاملتر، مقالات مالیات بر درآمد املاک؛ پیچیدهترین و تخصصیترین بحث مالیات و نحوه محاسبه مالیات بر درآمد اجاره را از دست ندهید.
مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی (مالیات شرکتها)
جمع درآمد شرکتها و درآمد ناشی از فعالیتهای انتفاعی سایر اشخاص حقوقی، پس از کسر معافیتهای مقرر، مشمول مالیات به نرخ ۲۵ درصد خواهد بود. به ازای هر ۱۰ درصد افزایش درآمد ابرازی مشمول مالیات نسبت به سال قبل، ۱ واحد درصد (حداکثر تا ۵ واحد درصد) از این نرخ کاسته میشود. برای مطالعه بیشتر، مقالات مالیات شرکتهای خدماتی؛ نرخ، نحوه محاسبه و معافیتها و مالیات عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی، تفاوتها و شباهتها را ببینید.
مالیات بر درآمد کشاورزی
طبق ماده ۸۱ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد حاصل از کلیه فعالیتهای کشاورزی، دامپروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبور عسل، پرورش طیور و باغات، از پرداخت مالیات معاف است.
مالیات بر درآمد اتفاقی
طبق مواد ۱۱۹ تا ۱۲۳ قانون مالیاتهای مستقیم، درآمد نقدی یا غیرنقدی که شخص حقیقی یا حقوقی بهصورت بلاعوض، از طریق معاملات محاباتی، یا بهعنوان جایزه تحصیل میکند، مشمول مالیات بر درآمد اتفاقی است. نرخ دقیق این مالیات را میتوانید در مقاله نرخ مالیات بر درآمد اتفاقی اشخاص حقیقی و حقوقی چقدر است؟ مشاهده کنید.
مالیات بر دارایی
مالیات بر دارایی، مالیاتی است که پایه و منبع آن، دارایی یا ثروت شخص است. برای آشنایی کامل با انواع، نرخها و قوانین این نوع مالیات، مقاله مالیات بر دارایی چیست؟ انواع، نرخها و قوانین ۱۴۰۵ را مطالعه کنید. این نوع مالیات شامل دو زیرشاخه اصلی است:
مالیات بر ارث
هرگاه در نتیجه فوت شخصی، اموالی از متوفی باقی بماند، طبق ماده ۱۷ قانون مالیاتهای مستقیم مشمول مالیات بر ارث خواهد بود. برای آشنایی کامل با قوانین این نوع مالیات، مقاله آموزش مالیات بر ارث، صفر تا صد قوانین مالیات ارث را از دست ندهید.
مالیات حق تمبر
مالیات حق تمبر، مالیاتی است که از طریق الصاق و ابطال تمبر بر اسناد و مدارک، بهمنظور رسمیتبخشیدن به آنها، به مودیان تعلق میگیرد. جزئیات کامل این نوع مالیات و مدارک مشمول آن را در مقاله مالیات حق تمبر چیست و شامل چه مدارکی میشود؟ بخوانید.
مالیات غیرمستقیم و انواع آن
مالیات غیرمستقیم دو زیرشاخه اصلی دارد: مالیات بر واردات (حقوق و عوارض گمرکی، سود بازرگانی) و مالیات بر مصرف و فروش (مالیات فرآوردههای نفتی، مالیات نقل و انتقال خودرو و مالیات بر ارزش افزوده). برای آشنایی کامل با انواع این مالیات، مقاله مالیات غیرمستقیم چیست و انواع آن کدامند؟ و همچنین مالیات بر مصرف چیست؟ را مطالعه کنید.
یکی از مهمترین انواع مالیات غیرمستقیم، مالیات بر ارزش افزوده است؛ برای محاسبه دقیق آن میتوانید مقالات مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ نحوه محاسبه و نرخ مالیات بر ارزش افزوده سال ۱۴۰۵ را بررسی کنید.
نرخ مالیات در ایران چقدر است؟
نرخ مالیات توسط قانون و دولت تعیین میشود و بسته به نوع مالیات و شرایط مودی متفاوت است. برای مثال، نرخ مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی ۲۵ درصد و نرخ مالیات بر ارزش افزوده ۹ درصد است. در برخی موارد نیز دولت برای تشویق صادرات یا فعالیتهای خاص، نرخ مالیاتی صفر در نظر میگیرد؛ در این باره مقاله نرخ صفر مالیات چیست؟ را مطالعه کنید.
اشخاص مشمول مالیات؛ چه کسانی باید مالیات پرداخت کنند؟
بهطورکلی، کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که کسب درآمد میکنند، مشمول پرداخت مالیات هستند. بهصورت کلی، طبق ماده ۱ قانون مالیاتهای مستقیم، اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات خواهند بود:
- کلیه اشخاص حقیقی یا حقوقی که در ایران اموال یا املاک دارند.
- کلیه اشخاص حقیقی مقیم ایران که در کشور یا خارج از کشور کسب درآمد میکنند.
- کلیه اشخاص حقیقی ایرانی که مقیم خارج از ایران هستند و در ایران درآمد کسب میکنند.
- کلیه اشخاص حقوقی ایرانی (شرکتها، موسسات، نهادها و سایر اشخاص حقوقی) که در ایران یا خارج از ایران کسب درآمد میکنند.
- هر شخص خارجی غیرایرانی (اعم از حقیقی یا حقوقی) که در ایران کسب درآمد میکند یا بهواسطه خدمات، واگذاری امتیازات یا سایر حقوق خود، دادن تعلیمات و کمکهای فنی یا واگذاری فیلمهای سینمایی، در ایران کسب درآمد میکند. (برای تفاوت دقیق این دو گروه، مقاله اشخاص حقیقی و حقوقی چه کسانی هستند؟ را بخوانید).
اشخاص مشمول پرداخت مالیات باید اطلاعات کاملی درباره قانون سامانه مودیان داشته باشند تا در موعد مقرر نسبت به ارسال اظهارنامه مالیاتی و پرداخت مالیاتهای مربوطه اقدام کنند.
اشخاص معاف از مالیات؛ چه کسانی موظف به پرداخت مالیات نیستند؟
برخلاف گروهی از افراد که موظف به پرداخت مالیات هستند، گروهی از افراد از پرداخت مالیات معاف شدهاند. معافیت مالیاتی را میتوان خروج قانونی از پرداخت مالیات بهصورت موقت تعریف کرد که در راستای سیاستهای حمایتی حاکمان از مردم صورت میگیرد. براساس ماده ۲ قانون مالیاتهای مستقیم، اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات نیستند:
- وزارتخانهها و موسسات دولتی
- دستگاههایی که بودجه آنها به وسیله دولت تامین میشود.
- شهرداریها و دهیاریها
- بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی دارای مجوز معافیت از نهادهای حکومتی و رهبری
پرداخت نکردن مالیات توسط این گروه از افراد کاملا قانونی است. درصورتیکه اشخاص مشمول مالیات در صورت پرداخت نکردن مالیات، مرتکب فرار مالیاتی و بهدنبال آن مشمول جرائم مالیاتی خواهند شد. رخی کسبوکارها نیز مشمول معافیتهای خاص هستند؛ برای نمونه معافیتهای مالیاتی شرکتهای دانشبنیان و معافیتهای مالیاتی شرکتهای بورسی را مطالعه کنید. برای درک کلیتر این مفهوم، مقاله معافیت مالیاتی، راهی برای گسترش فعالیت کسبوکارها نیز مفید است.
هزینههای قابل قبول مالیاتی
طبق ماده ۱۴۷ قانون مالیاتهای مستقیم، هزینههای قابل قبول مالیاتی، هزینههایی هستند که در حدود متعارف، متکی به مدارک بوده و منحصراً مربوط به تحصیل درآمد مؤسسه در همان دوره مالی باشند. برای بررسی کامل مواد ۱۴۷، ۱۴۸ و ۱۴۹ قانون مالیاتهای مستقیم، مقاله هزینههای قابل قبول مالیاتی چیست؟ را مطالعه کنید.
وظایف مودیان مالیاتی
یکی از مهمترین وظایف مؤدیان مالیاتی، تنظیم دفاتر قانونی (روزنامه و کل) و ارائه آن به اداره دارایی است. برای آشنایی کامل با این دفاتر و نحوه تنظیم آنها، مقالات دفاتر قانونی حسابداری؛ راهنمای جامع، پلمپ دفاتر قانونی ۱۴۰۵ و تحریر دفتر مشاغل؛ ۱۰ نکته مهم را بخوانید.
اظهارنامه مالیاتی چیست؟
اظهارنامه مالیاتی، کارنامه مالی است که هر سال، اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول مالیات، برای محاسبه مالیات خود، به سازمان امور مالیاتی تسلیم میکنند. برای راهنمای گامبهگام تهیه و ارسال آن، مقاله اظهارنامه مالیاتی چیست؟ راهنمای ویدئویی تهیه و ارسال را مطالعه کنید. امروزه با خوداظهاری مالیاتی، این فرآیند از طریق سامانه اظهارنامه مالیاتی بهصورت متمرکز انجام میشود.
جرائم مالیاتی و عواقب پرداختنکردن مالیات
پرداخت مالیات وضعشده اجباری است و عدم پرداخت آن، مجازاتهایی مانند جریمه نقدی، محرومیت از معافیت و ممنوعالخروجی در پی خواهد داشت. برای نمونه، عدم تسلیم بهموقع اظهارنامه یا کتمان درآمد، جریمهای معادل ۳۰ درصد مبلغ مالیات در پی دارد. اگر با تصمیم سازمان امور مالیاتی درباره میزان مالیات یا جریمه خود مخالف هستید، میتوانید طبق مقاله برگ تشخیص مالیات؛ نحوه اعتراض به مالیات در سامانه اقدام کنید. برای اطلاع کامل از انواع تخلفات و جرائم، مقالات همه چیز درباره فرار مالیاتی و جرایم مالیاتی چیست؟ شرایط بخشودگی آن را نیز بخوانید.
دادرسی مالیاتی چیست؟
در صورت بروز اختلاف بین مودی و سازمان امور مالیاتی، مودی میتواند از طریق مراجع دادرسی مالیاتی به این تشخیص اعتراض کند. برای آشنایی کامل با این فرآیند و مراجع مربوطه، مقاله دادرسی مالیاتی چیست و توسط چه کسی انجام میشود؟ را مطالعه کنید.
منظور از معافیتهای مالیاتی چیست؟
در هر کشوری منابع درآمدی و سرمایهای مردم شامل پرداخت مالیات به حکومت آن کشور میشود؛ معافیت مالیاتی را میتوان خروج قانونی و به صورت موقت از پرداخت مالیات تعریف کرد که در راستای سیاستهای حمایتی حاکمان از مردم صورت میگیرد.
سوالی در مورد مالیات دارید؟ از ما بپرسید!
در مقاله مالیات چیست، شما را با انواع مالیات و قوانین مالیاتی در ایران آشنا کردیم. اگر هنوز سوالی در رابطه مالیات دارید، میتوانید آن را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید. محاسبات مالیات، از مسائل مهم هر شرکتی محسوب میشوند. پس برای جلوگیری از هر اشتباهی، باید محاسبه مالیات را با کمک حسابداران و خرید نرم افزار مالی مناسب انجام دهید. اگر به دنبال یک نرم افزار مناسب هستید از طریق شماره ۰۲۱-۸۱۰۲۲۰۰۰ با مشاوران سپیدار در ارتباط باشید.
سوالات متداول
مالیات چیست؟
مالیات مبلغی است که دولت از اشخاص حقیقی و حقوقی دریافت میکند تا هزینههای عمومی کشور مانند آموزش، بهداشت، امنیت و زیرساختها را تأمین کند.
انواع مالیات در ایران کداماند؟
مالیات در ایران به دو دسته اصلی مستقیم (مالیات بر درآمد و مالیات بر دارایی) و غیرمستقیم (مالیات بر واردات و مالیات بر مصرف و فروش) تقسیم میشود.
چه کسانی از پرداخت مالیات معاف هستند؟
طبق ماده ۲ قانون مالیاتهای مستقیم، وزارتخانهها، مؤسسات دولتی، دستگاههای بودجهای دولتی، شهرداریها، دهیاریها و برخی بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی از پرداخت مالیات معاف هستند.
جریمه عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی چقدر است؟
عدم تسلیم بهموقع اظهارنامه مالیاتی یا کتمان درآمد واقعی، معمولاً جریمهای معادل ۳۰ درصد مبلغ مالیات متعلقه در پی دارد.