قبل از هر گونه سرمایه گذاری باید حتماً بدانید تعریف سرمایه چیست و با تمام اصطلاحات موجود در این حوزه آشنا شوید. سرمایه در واقع یک مفهوم گسترده است که میتواند به هر چیزی که به صاحب یک کسب و کار منفعت و ارزش میرساند، اطلاق شود. سرمایه فقط شامل مالکیت مادی نیست و میتواند مالکیت معنوی مانند حق ثبت اختراع چیزی را نیز دربر گیرد. در این راهنما به طور کامل تری نشان میدهیم که تعریف سرمایه چیست و این اصطلاح چه مفاهیم و انواعی دارد.
سرمایه چیست؟
سرمایه به کلیه داراییهای نقدی و غیر نقدی کسبوکارها گفته میشود که دارای ارزش مالی و پولی هستند. بر این اساس موارد زیادی از جمله پول نقد، املاک و سهام، کارخانه، ماشینآلات و تمام چیزهایی که به نحوی دارای ارزش هستند، بهعنوان سرمایه محسوب میشوند.
شاید برخی از افراد سرمایه را با مفهوم پول تعبیر کنند، اما بهطور کلی این اصطلاح با پولی مرتبط است که میتواند برای مقاصد تولیدی یا سرمایهگذاریهایی که ارزش ایجاد میکنند به کار گرفته شود. با این تعاریف، سرمایه را میتوان جزئی حیاتی از یک کسبوکار و رشد مالی آن در آینده دانست. در نظام حسابداری، سرمایه معمولاً در بخش حقوق صاحبان سهام ترازنامه ثبت میشود.
تفاوت دارایی و سرمایه
در اینجا گفتیم که تعریف سرمایه چیست، اما همچنان بسیاری از افراد بین دارایی یا اموال و سرمایه تمایزی قائل نیستند. این دو مفهوم اگرچه با هم پیوندی قوی دارند، اما از لحاظ بار معنایی شامل تفاوتهایی میشوند. برای مثال سرمایه را میتوان نوعی مالکیت خصوصی دانست که میتواند ارزشی را خلق کند. اما دارایی به تمامی چیزهایی گفته میشود که تحت تملک شخص یا کسبوکار هستند و بر خلاف سرمایه، همیشه در خدمت تولید یا ایجاد ارزش و سرمایهگذاری نیستند. برای آشنایی دقیقتر با جایگاه هر یک، مقاله انواع دارایی و بدهی در حسابداری را نیز مطالعه کنید.
پس این دو مفهوم معنایی تقریباً مشابه دارند و تنها تفاوت آنها در ارزشی است که میتوانند یا نمیتوانند ایجاد کنند. برای مثال داشتن مبلغی پول مثل ۵۰۰ میلیون تومان میتواند بهعنوان دارایی یک کسبوکار محسوب شود. تا زمانی که این پول راکد بماند، در لیست داراییها باقی خواهد ماند. اما زمانی که از آن در جهت سرمایهگذاری و افزودن ارزش استفاده شود، به آن سرمایه میگویند. داراییها خود نیز به دو دسته دارایی مشهود و نامشهود و دارایی ثابت تقسیم میشوند که شناخت آنها برای تحلیل ترازنامه ضروری است.
تفاوت بدهی و سرمایه
در تعریف سرمایه چیست به این موضوع اشاره کردیم که تمامی اموال نقدی و غیر نقدی یا مالی و معنوی که خاصیت ارزشآفرینی داشته باشند، سرمایه یک کسبوکار یا شخص محسوب میشوند. این در حالی است که بدهی به معنای تعهدی مالی است که باید در آینده تسویه شود.
بدهیها میتوانند به اشکال مختلفی باشند. برای مثال بدهکار بودن مبالغی معین که یک کسبوکار باید بهصورت یکجا یا قسطی آنها را بازپرداخت کند، از جمله انواع بدهی محسوب میشود. برای آشنایی دقیقتر با این مفهوم، مقاله بدهکار و بستانکار چیست؟ پیشنهاد میشود.
گاهی بدهی میتواند ضمانت چیزی باشد؛ مانند ضمانتنامه بانکی. در کل، در مبحث حسابداری بدهی به حق مالی یا ادعای این حق از طرف طلبکار گفته میشود که در دو دسته بدهیهای جاری یا کوتاهمدت و بدهیهای غیر جاری یا بلندمدت جای میگیرد. میزان سالم بودن نسبت بدهی به سرمایه یک شرکت را نیز میتوان از طریق نسبت بدهی (Debt Ratio) و نسبت مالکانه یا حقوق مالکانه ارزیابی کرد.
آشنایی رایگان با نرمافزار حسابداری سپیدار
برای دریافت مشاوره و دمو رایگان، فرم زیر را پر کنید و محیط سپیدار را از نزدیک ببینید.
فیلد های "*" اجباری هستند
سرمایه ثبت شده یا حساب سرمایه
این نوع سرمایه به سرمایه مجاز شرکت اشاره دارد که با نام سرمایه اسمی هم شناخته میشود. سرمایه ثبت شده در واقع به بیشترین میزان سرمایهای اشاره دارد که یک شرکت میتواند آن را برای سهامداران خود صادر کند. این رقم معمولاً در اساسنامه شرکت درج میشود و در صورت نیاز به رشد بیشتر، شرکتها میتوانند از طریق مراحل افزایش سرمایه شرکت این رقم را تغییر دهند.
انواع سرمایه
تا اینجا نشان دادیم که تعریف سرمایه چیست. اما برای تکمیل دانستههایتان، شاید بد نباشد که با انواع سرمایه نیز آشنا باشید. کسبوکارهای مختلف هنگام بودجهبندی با سه نوع سرمایه درگیر هستند که شامل سرمایه در گردش، سرمایه سهام و سرمایه بدهی میشوند. اما ما با دیگر انواع سرمایه هم مواجه هستیم. در ادامه تمامی این موارد را بررسی میکنیم.
سرمایهی بدهی
کسبوکارهای مختلف میتوانند با کسب بدهی سرمایهای، از آن برای رشد تجارت خود استفاده کنند. این سرمایه میتواند از منابع خصوصی یا دولتی به دست آید. اوراق قرضه از جمله مثالهای واضح این نوع سرمایه محسوب میشود که با انتشار و عرضه میتواند سرمایه مشخصی را وارد کسبوکار کند و منجر به رشد و توسعه آن شود. اوراق قرضه خود زیرمجموعهای از دسته بزرگتر اوراق بهادار به شمار میآید.
سرمایهی صاحبان سهام
این نوع سرمایه از طریق ارائه سهام شرکت به اشکال مختلف مانند انتشار آن در بورس به دست میآید. سرمایه صاحبان سهام به دو شکل خصوصی و عمومی است. در نوع خصوصی، سرمایه میتواند بین گروهی از سهامداران اصلی خود شرکت انجام شود و در ازای ارائه سرمایه، سهم یکی از اعضا از کل ارزش شرکت بیشتر شود. در مقابل، نوع عمومی همان عرضه سهام شرکت در بورس است که میتواند با توجه به حجم سهام در اختیار گروهی از مردم (خارج از حیطه شرکت) قرار گیرد. برای شناخت دقیقتر مفهوم حقوق صاحبان سهام و انواع سهام، حتماً مقاله سهام چیست؟ انواع سهام و ویژگیهای هر یک را بشناسید را مطالعه کنید.
سرمایهی در گردش
این نوع سرمایه شامل کلیه داراییهای نقدی شرکت است که بهطور مستمر برای راهاندازی فعالیت شرکت به کار گرفته میشود. سرمایه در گردش میتواند شامل داراییها و حتی بدهیهای جاری هم باشد. سرمایه در گردش یک کسبوکار، میزان نقدینگی کوتاهمدت آن تجارت را اندازهگیری میکند و ارتباط مستقیمی با مدیریت نقدینگی برای مدیران دارد. برای بررسی وضعیت نقدینگی کوتاهمدت یک شرکت نیز میتوان از نسبت جاری و نسبت آنی استفاده کرد.
سرمایهی تجاری
این مفهوم به مقدار پولی اشاره دارد که افراد یا یک سازمان برای تهیه اوراق بهادار مختلف از آن استفاده میکند. اصطلاح سرمایه تجاری بیش از هر جایی توسط مؤسسات مالی و کارگزاریهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. شرکتها از طریق ترازنامهای که توسط حسابداران تنظیم میشود، به بررسی و ارزیابی سرمایه تجاری خود میپردازند.
سرمایه استقراضی
نوع دیگری از سرمایه، شکل استقراضی آن است که مفهومی شبیه به سرمایه بدهی دارد. این نوع سرمایه در واقع به قرض گرفتن پول از شخص، شرکت، مؤسسه مالی یا بانک اشاره دارد که اگرچه در خدمت شرکت است و برای رشد آن مورد استفاده قرار میگیرد، اما در اصل متعلق به جایی است که تهیه سرمایه از آن مکان صورت گرفته است.
زمانی که یک شرکت تولیدی برای خرید تجهیزات خود نیاز به پول دارد، اما سرمایه کافی برای انجام این کار ندارد، ممکن است از طریق گرفتن تسهیلات بانکی این کار را انجام دهد. گاهی اوقات به سرمایه استقراضی، سرمایه وام هم گفته میشود.
نحوهی استفاده از سرمایه
سرمایه شرکتها معمولاً در گردش است و برای پرداخت هزینه تولید مداوم کالاها و خدمات برای ایجاد سود به کار گرفته میشود. به عبارتی، کسبوکارهای مختلف از بودجه خود برای سرمایهگذاری در موارد گوناگونی استفاده میکنند که در نهایت به ایجاد ارزش منتهی میشود.
این سرمایهگذاری میتواند راهاندازی یک خط تولید جدید، ایجاد خدمات تازه، راهاندازی شعبهای دیگر از کسبوکار، افزایش میزان تولید یک محصول خاص، تصاحب یک شرکت دیگر، ورود به بازار جدید، سرمایهگذاری در بورس، طلا، املاک و مستغلات و موارد مختلفی از این دست باشد. برای شناخت روشهای مختلف این کار، پیشنهاد میکنیم مقاله سرمایهگذاری چیست و انواع روشهای آن؟ را نیز بخوانید.
همچنین بسته به افق زمانی مورد نظر، سرمایهگذاران میتوانند بین سرمایهگذاری بلندمدت و کوتاهمدت و همچنین سرمایهگذاری مستقیم و غیرمستقیم (مانند خرید واحدهای صندوق سرمایهگذاری) یکی را انتخاب کنند.
ساختار سرمایهی کسبوکارها
ساختار سرمایه یک شرکت از مجموع دو شاخص دارایی یا منابع مالی و بدهی تشکیل میشود. این ترکیب را میتوان بهعنوان عامل مهمی در ارزشگذاری آن کسبوکار محسوب کرد، زیرا هر چه یک شرکت بدهی کمتر و در مقابل منابع مالی بیشتری داشته باشد، از ارزش مادی بالاتری هم برخوردار است. ساختار سرمایه از آن جهت اهمیت دارد که میتواند بر هزینه سرمایه اثر بگذارد.
بهطور کلی، ساختار سرمایه به عوامل مختلفی از جمله هدف از ارزشگذاری و برنامههای مدیریتی بستگی دارد. کسبوکارهایی که به دنبال تامین مالی برای بهبود ساختار سرمایه خود هستند، میتوانند از روشهای طلایی تامین مالی برای کسبوکارهای کوچک و روشهای تامین مالی و جذب سرمایهگذار کمک بگیرند.
چگونه بازگشت سرمایه را ارزیابی کنیم؟
یکی از پرسشهای اصلی سرمایهگذاران و مدیران مالی این است که آیا سرمایهای که وارد یک کسبوکار یا پروژه شده، بازدهی مناسبی داشته یا نه. برای پاسخ به این سؤال، معیارهای مالی مشخصی وجود دارد:
- نرخ بازگشت سرمایه (ROI): رایجترین شاخص برای سنجش بازده هر نوع سرمایهگذاری است. برای آشنایی کامل با فرمول و نحوه محاسبه آن، مقاله بازده سرمایهگذاری (ROI) چیست؟ و لزوم آموزش محاسبه نرخ بازگشت سرمایه در ایران را مطالعه کنید.
- دوره بازگشت سرمایه: مدت زمانی که طول میکشد تا اصل سرمایه سرمایهگذاریشده، از محل سود پروژه بازگردد. جزئیات این مفهوم را در مقاله تعریف دوره بازگشت سرمایه بخوانید.
- ارزش فعلی خالص (NPV): روشی دقیقتر برای ارزیابی طرحهای بزرگتر که ارزش زمانی پول را نیز در نظر میگیرد. برای این منظور، مقاله ارزش فعلی خالص NPV چیست؟ و معرفی روشهای ارزیابی طرحهای سرمایهگذاری راهنمای مناسبی خواهند بود.
ثبت و رصد دقیق ورود و خروج سرمایه در یک کسبوکار نیز نیازمند سیستم حسابداری سرمایهگذاری منسجم است تا در هر لحظه بتوان وضعیت واقعی سرمایه را ارزیابی کرد.
جمع بندی
در این مطلب گفتیم که تعریف سرمایه چیست، بر این اساس سرمایه یک عنصر اساسی از ترازنامه است که به رهبران شرکتها و تحلیلگران مالی بینشی از مدیریت یک شرکت خواهد داد. ما در نظام مالی و حسابداری با اصطلاحات زیادی مواجه هستیم که ممکن است افراد هنگام استفاده از آنها دچار اشتباهاتی شوند. برای مثال دارایی و سرمایه اگرچه یک مفهوم تقریباً مشترک هستند، اما در ارزشی که ایجاد میکنند با هم تفاوت دارند. پس اگر شما هم قصد دارید در جایی سرمایه گذاری کنید باید با مفاهیم مختلف این حوزه به خوبی آشنا باشید. اما فراموش نکنید که کمک گرفتن از یک حسابدار خبره میتواند در نرخ بازگشت سرمایه شما تأثیر فوق العاده ای داشته باشد. در ضمن برای خرید نرم افزار حسابداری نیز میتوانید با شماره 81022222 تماس بگیرید تا اطلاعات بیشتری از نرم افزار را در اختیار شما قرار دهیم.
سوالات متداول
تفاوت اصلی سرمایه و دارایی چیست؟
دارایی به هر چیزی گفته میشود که تحت تملک شخص یا شرکت است، اما سرمایه بخشی از دارایی است که بهطور فعال برای تولید ارزش یا سرمایهگذاری به کار گرفته میشود. برای جزئیات بیشتر، مقاله انواع دارایی و بدهی در حسابداری را مطالعه کنید.
سرمایه در ترازنامه در کجا ثبت میشود؟
سرمایه معمولاً در بخش حقوق صاحبان سهام در سمت راست ترازنامه ثبت میشود و از تفاضل کل داراییها و بدهیهای شرکت به دست میآید.
بهترین روش برای افزایش سرمایه یک شرکت چیست؟
شرکتها میتوانند از طریق انتشار سهام جدید، اخذ تسهیلات بانکی، انتشار اوراق قرضه یا جذب سرمایهگذار خطرپذیر اقدام به افزایش سرمایه کنند. برای بررسی کامل این روشها، مقاله مراحل افزایش سرمایه شرکت پیشنهاد میشود.
چگونه بفهمیم سرمایه یک کسبوکار بهدرستی مدیریت میشود؟
بررسی نسبتهای مالی مانند نسبت بدهی، نسبت جاری و نرخ بازگشت سرمایه به همراه تحلیل ترازنامه شرکت، بهترین راه برای ارزیابی مدیریت صحیح سرمایه است.
نسیم طهرانی
من عاشق محتوا هستم و هر روز تلاش میکنم بین حساب و کتاب و دنیای واژهها یک گفتوگوی جذاب شکل بدهم.