چک صیادی چیست؟ استعلام، انتقال و ثبت چک صیاد (راهنمای کامل)

از سال 1400 و بر اساس قوانین جدید چک، چک صیادی جایگزین دسته‌چک‌های سنتی در معاملات ایران شده است. این چک به رنگ بنفش است، شناسه یکتای 16 رقمی و بارکد اختصاصی دارد و صدور، انتقال و وصول آن فقط از طریق سامانه صیاد بانک مرکزی امکان‌پذیر است. همین ویژگی باعث شده احتمال صدور چک بلامحل و کلاهبرداری‌های رایج در چک‌های قدیمی به‌شدت کاهش یابد. در ادامه به‌طور کامل توضیح می‌دهیم چک صیادی چیست، چه تفاوتی با چک‌های سنتی دارد، چگونه ثبت و استعلام می‌شود، روش انتقال و برگشت‌زدن آن چگونه است و در صورت بلامحل بودن چک چه اقدامی باید انجام دهید.

چک صیادی چیست؟

سامانهٔ «صدور یکپارچه دسته چک» یا همان سامانه صیاد، از سال 1396 توسط بانک مرکزی راه‌اندازی شد تا صدور، ثبت، انتقال و استعلام دسته‌چک در تمام بانک‌های کشور یکپارچه و آنلاین شود. به هر برگه چکی که در این سامانه قابل ثبت و پیگیری باشد، چک صیادی گفته می‌شود. طبق ماده 310 قانون تجارت، چک سندی است که به موجب آن صادرکننده، وجوه موجود نزد بانک را کلاً یا بخشی به دیگری واگذار می‌کند؛ چک صیادی همان سند قانونی است با یک لایهٔ امنیتی و نظارتی اضافه. برای آشنایی کامل‌تر با تعریف قانونی و انواع چک، می‌توانید مقاله چک چیست؟ انواع چک بانکی و قوانین مربوط به آن‌ها را هم مطالعه کنید.

مهم‌ترین ویژگی چک صیادی، اختصاص یک شناسهٔ یکتای 16 رقمی به هر برگه چک است که امکان استعلام فوری وضعیت اعتباری صادرکننده را از طریق پیامک، اینترنت‌بانک یا اپلیکیشن‌های موبایل فراهم می‌کند.

مشخصات ظاهری و امنیتی چک صیادی

• ابعاد و رنگ: ابعاد چک صیادی 170 در 85 میلی‌متر و رنگ آن ترکیبی از بنفش و صورتی است؛ همهٔ بانک‌ها چک صیادی را با همین ظاهر یکسان صادر می‌کنند و تنها نام و آرم بانک صادرکننده متفاوت است.
• شناسه 16 رقمی: در بالا سمت چپ چک درج شده و برای ثبت، انتقال و استعلام در سامانه صیاد استفاده می‌شود.
• بارکد اختصاصی: کنار شناسه 16 رقمی قرار دارد و با اسکن آن هم می‌توان به وضعیت چک دسترسی پیدا کرد.
• نشانهٔ سامانه صیاد: در پایین سمت چپ چک، به‌صورت مرئی چاپ شده و به‌صورت نامرئی هم زیر نور ماورای بنفش قابل مشاهده است.
• عبارت هشداردهنده: جمله «کارسازی این چک منوط به ثبت صدور، دریافت و انتقال آن در سامانه صیاد است» در پایین چک درج شده است.
• سریال تغییررنگ‌دهنده: شماره سریال چک زیر نور ماورای بنفش تغییر رنگ می‌دهد که یکی از شگردهای امنیتی مهم برای پیشگیری از جعل است.

به دلیل همین ویژگی‌ها، خیلی از افراد چک صیادی را با نام «چک بنفش» هم می‌شناسند.

تفاوت چک صیادی با چک‌های سنتی (قدیمی)

1. اگر دارندهٔ چک صیادی با چک بلامحل مواجه شود، تمام حساب‌های صادرکننده در همان بانک و سایر بانک‌ها تا سقف مبلغ چک مسدود می‌شود؛ در چک سنتی این امکان وجود نداشت.
2. دسته‌چک صیادی در همه بانک‌ها یک‌شکل و یک‌رنگ (بنفش) صادر می‌شود.
3. صدور دسته‌چک دیگر بر عهدهٔ شعبه نیست؛ اعتبارسنجی و صدور کاملاً توسط سامانهٔ بانک مرکزی انجام می‌شود و روابط شخصی مشتری با شعبه در این فرایند نقشی ندارد.
4. دارنده می‌تواند پیش از دریافت چک، وضعیت اعتباری صادرکننده را استعلام بگیرد؛ این ویژگی در چک‌های سنتی وجود نداشت و یکی از دلایل اصلی کاهش چک‌های برگشتی است.
5. تمام فرایندهای صدور، ثبت، انتقال و استعلام چک صیادی به‌صورت آنلاین انجام می‌شود.
6. صدور چک صیادی در وجه حامل ممنوع است؛ بنابراین پشت‌نویسی سنتی هم از این چک حذف شده است.

شناسه صیاد چک کجاست؟

مهم‌ترین کاربردی که شناسه صیاد چک برای کاربران چک‌های صیادی دارد این است که برای ثبت و استعلام در سامانه صیاد از آن استفاده کنند. با توجه به اینکه مدت زیادی از ارائه دسته‌چک‌های بنفش در بانک‌های ایران نمی‌گذرد، برای بسیاری از کسانی که می‌خواهند چک صیادی صادر یا دریافت کنند و نیاز به ثبت اطلاعات در سامانه دارند، این سؤال پیش می‌آید که شناسه صیاد چک کجاست؟ در عکس زیر می‌توانید محل قرارگرفتن شناسه صیاد در چک‌های صیادی را ببینید:

شکل ظاهری چک صیاد چگونه است؟ + عکس چک صیاد

اولین تفاوت ظاهری که چک‌های صیادی با چک‌های سنتی دارند، رنگ آنهاست. چک‌ها قبلاً با توجه به اینکه توسط کدام بانک صادر شده‌اند ظاهر متفاوتی داشتند اما چک صیادی به رنگ بنفش است. به همین دلیل هم هست که خیلی‌ها چک صیادی را به اسم چک بنفش می‌شناسند.

دومین تفاوت این دو نوع چک، جمله‌ای است که در قسمت پایین و سمت چپ چک‌های صیادی نوشته شده است. در سمت پایین و چپ چک‌های صیادی نوشته شده است که “کارسازی این چک منوط به ثبت صدور، دریافت و انتقال آن در سامانه صیاد است”.

تفاوت ظاهری سوم بین این دو چک که توجه به آن خیلی مهم است، کد یکتای ۱۶ رقمی (شناسه صیاد) در قسمت بالا سمت چپ چک و یک کیو آر کد (QR code) است که از این کد یکتا و کیو آر کد می‌توانید برای ثبت صدور و دریافت و همچنین استعلام سابقه صادرکننده چک استفاده کنید.

دسته چک صیادی چیست؟ ورژن جدید چک‌های بانکی

در حال حاضر چک‌های قدیمی ارزش و اعتبار چندانی ندارند. در صورت درخواست صدور دسته چک، دسته‌چک‌های صیادی برایتان صادر خواهد شد. بنابراین اگر قصد دریافت چک دارید، باید کاملا بدانید که دسته چک های صیادی چیست و استفاده از آن‌ها چگونه است؟

نشانه سامانه صیاد در پایین هر برگ چک سمت چپ قرار دارد. البته برای مشاهده این نماد باید چک را زیر نور بگیرید تا نشانه سامانه صیاد نمایان شود.

یکی‌دیگر از ویژگی‌های جذاب چک‌های صیادی تغییر رنگ شماره سریال چک در مقابل نور فرابنفش است. این شماره سریال در قسمت بالا سمت چپ قرار دارد. انواع دیگری هم از چک‌ها وجود دارند که در صورت نیاز می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید.

چک رمزدار یکی از ایمن‌ترین چک‌ها است که درصورت گم شدن یا سرقت هیچ خطری تهدیدتان نمی‌کند. برای آشنایی بیشتر با چک رمزدار خواندن مقاله لینک‌شده را به شما توصیه می‌کنیم.

مزایای چک صیادی

• عدم امکان دریافت دسته‌چک برای افراد فاقد صلاحیت یا دارای سابقهٔ چک برگشتی
• امکان ثبت فوری چک مفقودی یا سرقتی
• جلوگیری از کلاهبرداری و جعل چک به لطف بارکد، شناسه یکتا و طرح امنیتی زیر نور
• عدم امکان صدور چک بلامحل با حجم بالا (سامانه سقف مبلغ را کنترل می‌کند)
• حذف چک در وجه حامل و حذف ظهرنویسی سنتی
• عدم نیاز به مراجعهٔ حضوری برای استعلام و وصول چک
• امکان استعلام وضعیت چک پیش از دریافت یا عقد قرارداد
• امکان پیگیری قانونی سریع‌تر در صورت بروز مشکل یا بدحسابی

برای افزایش امنیت مبادلات مالی، می‌توانید علاوه بر چک صیادی از ابزارهایی مثل چک رمزدار، چک تضمینی یا ضمانت‌نامه بانکی هم استفاده کنید. اگر با چک بین‌بانکی هم آشنا نیستید، مقالهٔ مرتبط را مطالعه کنید.

شرایط و مراحل دریافت دسته چک صیادی

برخلاف تصور رایج، شرایط دریافت چک صیادی با دسته‌چک‌های قدیمی یکسان نیست و بانک مرکزی معیارهای مشخصی برای اعتبارسنجی متقاضی در نظر گرفته است. توجه داشته باشید ارقام زیر ممکن است طی بخشنامه‌های جدید بانک مرکزی به‌روزرسانی شود؛ برای دریافت رقم دقیق حتماً با شعبهٔ بانک خود تماس بگیرید.

شرایط اشخاص حقیقی

• حداقل دو سال از افتتاح حساب جاری متقاضی در آن بانک گذشته باشد.
• متقاضی محل سکونت یا محل کار ثابت داشته باشد.
• سابقهٔ چک برگشتی رفع‌نشده نداشته باشد.
• داشتن یک حساب سپرده با حداقل موجودی مشخص (طبق اعلام بانک) که حداقل شش ماه از افتتاح آن گذشته باشد.

شرایط اشخاص حقوقی

• حداقل مدت‌زمان معینی از فعالیت رسمی شرکت گذشته باشد.
• حداقل یک سال از افتتاح حساب جاری شرکت گذشته باشد.
• محل فعالیت شرکت در سال‌های اخیر تغییرات پرتعداد نداشته باشد.
• داشتن حساب سپرده با حداقل موجودی مشخص طبق اعلام بانک.

مدارک لازم برای اشخاص حقیقی

• تصویر تمام صفحات شناسنامه
• یک قطعه عکس
• سند مالکیت یا اجاره‌نامهٔ معتبر محل سکونت
• مدارک شغلی
• یکی از قبوض آب، برق یا گاز برای تأیید آدرس
• معرفی یک فرد معتبر به‌عنوان معرف

مدارک لازم برای اشخاص حقوقی

• درخواست افتتاح حساب با امضای صاحبان امضای مجاز
• گواهی ثبت شرکت یا شرکت‌نامه
• اساسنامه یا اظهارنامهٔ ثبت شرکت
• آخرین آگهی رسمی ثبت شرکت در روزنامهٔ رسمی
• شناسنامه و کارت ملی اعضای هیأت‌مدیره

مراحل دریافت دسته چک صیادی

1. مراجعه به بانک صادرکنندهٔ دسته‌چک
2. استعلام سابقهٔ شخص و حساب توسط سامانه صیاد
3. رفع سوءاثر از چک‌های برگشتی قبلی (در صورت وجود)
4. افتتاح حساب سپرده با شرایط ذکرشده
5. معرفی و ثبت اطلاعات معرف
6. ثبت درخواست دسته‌چک در سامانه صیاد
7. دریافت دسته‌چک پس از تأیید صلاحیت

نحوهٔ صحیح نوشتن چک صیادی

در چک صیادی مشکلات رایج چک‌های سنتی مثل خط‌خوردگی، جعل مبلغ و امضا یا پشت‌نویسی و الحاق توضیحات رفع شده است، چون صادرکننده باید همهٔ اطلاعات چک (مبلغ، تاریخ سررسید، اطلاعات دریافت‌کننده) را در سامانه صیاد ثبت کند. با این حال، رعایت چند نکته هنگام نوشتن چک اهمیت زیادی دارد:

• در صورت امکان از پرینتر و نرم‌افزارهای دارای فرمت چاپ چک استفاده کنید و از دست‌نویسی پرهیز کنید.
• پشت‌نویسی و خط‌خوردگی در چک صیادی ممنوع است و باعث بی‌اعتباری چک می‌شود.
• در کنار امضا، نام و نام خانوادگی خود را هم درج کنید.
• اگر صادرکننده شخص حقوقی است، مهر واحد حقوقی هم باید کنار امضا درج شود.

کسب‌وکارهایی که حجم بالایی از چک‌های دریافتی و پرداختی دارند، معمولاً این فرایند را در نرم‌افزار حسابداری خود مدیریت می‌کنند؛ برای نمونه می‌توانید با نحوهٔ ثبت اسناد دریافتنی و پرداختنی در حسابداری یا مدیریت چک‌های دریافتنی و پرداختنی در نرم‌افزار سپیدار بیشتر آشنا شوید. کسب‌وکارهای کوچک هم می‌توانند از قابلیت یادآوری سررسید چک در نرم‌افزار دشت برای جلوگیری از فراموشی تاریخ چک‌ها استفاده کنند.

آموزش ثبت چک صیادی در سامانه صیاد

چک صیادی تا زمانی که در سامانه صیاد ثبت نشود، هیچ ارزشی ندارد و قابل نقد شدن نیست. صادرکننده باید هویت گیرنده، مبلغ و تاریخ سررسید چک را ثبت کند و گیرنده هم پس از دریافت لاشهٔ چک، باید دریافت آن را در سامانه تأیید کند.

روش‌های ثبت، انتقال و استعلام چک صیادی

• اینترنت‌بانک: تمام بانک‌های صادرکنندهٔ چک صیادی، ثبت این چک را در خدمات اینترنت‌بانک خود قرار داده‌اند.
• اپلیکیشن‌های مورد تأیید: اپلیکیشن‌هایی مانند «ساد ۲۴» و «آپ» امکان ثبت، انتقال و استعلام چک صیادی را فراهم می‌کنند.
• مراجعه حضوری به شعبه یا کیوسک‌های بانکی: برای افرادی که به خدمات آنلاین دسترسی ندارند.

برای ثبت چک صیادی، ابتدا باید هویت شما با شماره موبایل و کد ملی احراز شود. سپس اطلاعات کارت بانکی، شناسهٔ 16 رقمی، شماره سریال، مبلغ، تاریخ سررسید، کد ملی و نام گیرنده به ترتیب وارد و در پایان تأیید می‌شود.

راهنمای گام‌به‌گام ثبت چک توسط صادرکننده

1. ورود به سایت یا اپلیکیشن و انتخاب نوع شخصیت (حقیقی/حقوقی) و گزینهٔ «ثبت چک»
2. احراز هویت با شماره موبایل و کد ملی
3. وارد کردن کد پیامکی ارسال‌شده
4. ثبت اطلاعات کارت بانکی مرتبط با چک
5. ثبت شناسهٔ 16 رقمی درج‌شده روی چک
6. ثبت شماره سریال، مبلغ، تاریخ سررسید و توضیحات
7. ثبت کد ملی و نام گیرنده چک
8. بررسی و تأیید نهایی اطلاعات

راهنمای گام‌به‌گام تأیید دریافت توسط گیرنده چک

1. وارد کردن شناسهٔ 16 رقمی و استعلام آن
2. مشاهدهٔ اطلاعات چک و تأیید یا رد آن در صورت مغایرت
3. ثبت توضیحات (در صورت نیاز) و تأیید نهایی

برای مطالعهٔ تصویری کامل‌تر این فرایند، مقالهٔ صفر تا صد آموزش ثبت و استعلام چک صیادی را هم ببینید.

راهنمای استفاده از سایت سامانه صیاد (ثبت چک توسط صاحب چک)

1 ورود به سایت، انتخاب نوع حقیقی یا حقوقی صاحب چک و انتخاب نوع عملیات مورد نظر مانند ثبت چک از گزینه‌های سمت راست صفحه:

2 احراز هویت با استفاده از شماره موبایل و شماره ملی و ورود به سامانه پیچک:

3 وارد کردن کد پیامکی ارسال شده و ورود:

4 ثبت اطلاعات کارت بانکی که چک صیاد را روی آن دریافت کرده‌اید:

5 ثبت شناسه 16 رقمی صیادی درج شده بر روی برگه چک:

6 ثبت شماره سریال/سری چک، مبلغ، تاریخ سررسید و توضیحات:

7 ثبت کدملی و نام گیرنده چک:

8 نمایش اطلاعات ثبت شده جهت بررسی صحت یا ویرایش در صورت نیاز و تأیید آن‌ها:

9 نمایش اطلاعات چک و ثبت نهایی:

راهنمای استفاده از وب‌سایت سامانه صیاد (تأیید دریافت توسط گیرنده چک)

1 وارد کردن شناسه 16 رقمی چک صیاد و تأیید دریافت استعلام شناسه:

2 مشاهده اطلاعات چک و تأیید آن در صورت صحت اطلاعات یا رد چک در صورت مغایرت اطلاعات:

3 ثبت توضیحات (درصورت نیاز) و تأیید نهایی:

نحوهٔ استعلام چک صیادی

پیش از پذیرفتن چک صیادی، حتماً وضعیت اعتباری صادرکننده را استعلام بگیرید. روش‌های استعلام عبارت‌اند از:

• پیامک: ارسال شناسهٔ 16 رقمی چک (بدون هیچ کلمهٔ اضافه) به سرشماره 701701
• سایت بانک مرکزی: ورود شناسهٔ 16 رقمی در بخش استعلام چک
• اینترنت‌بانک و اپلیکیشن‌های موبایل مانند ساد ۲۴ یا آپ

نتیجهٔ استعلام معمولاً با یکی از پنج رنگ زیر نمایش داده می‌شود (ارقام تقریبی و بر اساس آخرین بخشنامهٔ بانک مرکزی؛ ممکن است به‌روزرسانی شود):

وضعیت	تعداد چک برگشتی	حداکثر تعهد برگشتی
سفید	بدون سابقه یا رفع سوءاثر شده	—
زرد	یک فقره	حدود 5 میلیون تومان
نارنجی	2 تا 4 فقره	حدود 20 میلیون تومان
قهوه‌ای	5 تا 10 فقره	حدود 50 میلیون تومان
قرمز	بیش از 10 فقره	بیش از 50 میلیون تومان

قبول چک از افراد با وضعیت زرد، نارنجی، قهوه‌ای یا قرمز ریسک بالاتری دارد؛ در چنین شرایطی بهتر است از ابزارهای امن‌تری مثل چک رمزدار بین‌بانکی یا چک تضمینی استفاده کنید.

تکلیف چک ثبت‌نشده در سامانه صیاد

طبق قانون جدید چک (مصوب 1401)، ذی‌نفعان چک‌های ثبت‌نشده در سامانه صیاد می‌توانند «اعلامیهٔ عدم ثبت برگهٔ چک در سامانه صیاد» را از بانک‌ها دریافت کنند. این اعلامیه بدون کد رهگیری صادر می‌شود و فقط نشان‌دهندهٔ عدم امکان اقدام روی چک به دلیل ثبت‌نشدن آن در سامانه صیاد است؛ در واقع تسویهٔ چک‌های صادرشده از سال 1400 به بعد فقط با استعلام از سامانه صیاد امکان‌پذیر است، پس همیشه پیش از دریافت چک، استعلام آن را از طریق اینترنت‌بانک، موبایل‌بانک، اپلیکیشن‌های مجاز، سامانهٔ پیامکی 4040701701، خودپردازها، کیوسک‌ها یا شعب بانکی بگیرید.

روش انتقال چک صیادی

انتقال چک صیادی از طریق پشت‌نویسی سنتی امکان‌پذیر نیست. انتقال‌دهنده باید کد یکتای چک و کد ملی گیرندهٔ جدید را در سامانه صیاد ثبت کند؛ سپس گیرنده باید پس از دریافت لاشهٔ چک، دریافت آن را در سامانه تأیید کند. تنها پس از طی این دو مرحله، چک به‌طور رسمی به فرد دیگری انتقال پیدا می‌کند.

چگونه چک صیادی را برگشت بزنم؟

اگر حساب صادرکننده به‌اندازهٔ کافی موجودی نداشته باشد، می‌توانید از بانک بخواهید هر میزان موجودی که در حساب جاری صادرکننده هست را به شما پرداخت کند؛ باقی مبلغ هم از سایر حساب‌های انفرادی صادرکننده در همان بانک قابل برداشت است. اگر همچنان موجودی کافی نبود، دارندهٔ چک می‌تواند گواهی عدم پرداخت را از بانک درخواست کند و با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، درخواست صدور اجرائیه بدهد. اگر در متن چک به «وصول مشروط» یا «بابت ضمانت» اشاره نشده باشد، قاضی برای صادرکننده اجرائیه صادر می‌کند. طبق قانون، 24 ساعت پس از دریافت اجرائیه، تمام حساب‌های صادرکننده در همهٔ بانک‌ها و مؤسسات، به‌اندازهٔ مبلغ چک مسدود می‌شود. اگر تا 10 روز بدهی تسویه نشود، صادرکننده مشمول قانون محکومیت‌های مالی می‌شود که شامل توقیف اموال و امکان صدور حکم جلب است.

برگشت خوردن چک صیادی چه عواقبی دارد؟

• عدم امکان ثبت هیچ چک جدیدی در سامانه صیاد
• عدم امکان افتتاح حساب بانکی یا دریافت هر نوع کارت بانکی (حتی کارت هدیه)
• عدم دریافت هرگونه تسهیلات یا ضمانت‌نامهٔ بانکی
• ممانعت از گشایش اعتبار اسنادی ارزی و ریالی

چگونه از چک برگشتی رفع سوءاثر کنیم؟

اگر لاشهٔ چک برگشتی موجود باشد، کافی است مبلغ کسری را به حساب سپرده واریز کنید؛ بانک پس از تسویه، سابقهٔ برگشتی را رفع سوءاثر می‌کند. اگر لاشهٔ چک موجود نیست، دارندهٔ چک باید با دریافت وجه در دفترخانهٔ اسناد رسمی رضایت‌نامه بدهد و شما با تحویل این رضایت‌نامه به بانک، از سابقهٔ برگشتی رفع سوءاثر خواهید کرد. برای جزئیات کامل این فرایند، مقالهٔ راهنمای رفع سوءاثر چک برگشتی را مطالعه کنید.

سخن نهایی

در این مقاله تلاش کردیم تا به این سوال پاسخ دهیم که چک صیادی چیست و چه تفاوتی با چک‌های قدیمی دارد. در نهایت لازم است اشاره کنیم همانطور که سامانه صیاد برای امن‌تر کردن مبادلات مالی در قالب چک راه‌اندازی شده، قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای صدور چک بلامحل درنظر گرفته است. به همین دلیل لازم است حتما با دقت بیشتری به امور مالی کسب و کار خود توجه داشته باشید تا احتمال برگشت خوردن چک به حداقل برسد و مشمول جریمه‌ها و عواقب آن نشوید. شما می‌توانید برای مدیریت مالی کسب و کار خود، از نرم افزار سپیدار سیستم استفاده کنید. ما در سپیدار سیستم به شما کمک می‌کنیم تا به امور مالی کسب و کارتان نظم بدهید و تجربه متفاوتی از محاسبات مالی داشته باشید. برای اطلاعات بیشتر و مشاوره در این زمینه با کارشناسان ما تماس بگیرید.